મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવ વચ્ચે અમેરિકા અને ઇઝરાઇલ વચ્ચેના સંબંધોમાં અસ્વસ્થતાના સંકેતો સામે આવ્યા હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઇઝરાઇલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ સાથે થયેલી ટેલિફોનિક વાતચીત દરમિયાન લેબનાનમાં ચાલી રહેલી ઇઝરાયલી સૈન્ય કાર્યવાહી અંગે કડક નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી.
અહેવાલો મુજબ, ટ્રમ્પે દક્ષિણ લેબનાનમાં વધતા હવાઈ હુમલાઓ અને નાગરિક જાનહાનિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. અમેરિકી પ્રશાસનને આશંકા છે કે આ કાર્યવાહીથી માત્ર પ્રાદેશિક અસ્થિરતા જ નહીં વધે, પરંતુ ઇરાન સાથે ચાલી રહેલી કૂટનીતિક ચર્ચાઓ પર પણ અસર પડી શકે છે.
આ ઘટનાક્રમ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે અમેરિકા, ઇઝરાઇલ, ઇરાન અને લેબનાન સાથે જોડાયેલા અનેક મોરચાઓ પર એકસાથે તણાવની સ્થિતિ યથાવત છે.
લેબનાન પર હુમલાઓને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચિંતા વ્યક્ત થઈ રહી છે. અમેરિકી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ટ્રમ્પ પ્રશાસન ખાસ કરીને તે અહેવાલોથી ચિંતિત છે જેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે લેબનાનમાં ઇઝરાયલી હુમલાઓ દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં નાગરિકો પ્રભાવિત થયા છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, વોશિંગ્ટનને આ બાબતની પણ ચિંતા છે કે એક સૈન્ય લક્ષ્યને નિશાન બનાવવા માટે મોટા પાયે ઢાંચાગત સુવિધાઓને નુકસાન પહોંચાડવામાં આવી રહ્યું છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે આથી પ્રાદેશિક તણાવ વધી શકે છે અને ઇઝરાઇલ પ્રત્યે વૈશ્વિક સમર્થન નબળું પડી શકે છે.
જોકે, ઇઝરાયલી સરકારનું કહેવું છે કે તેની સૈન્ય કાર્યવાહી સુરક્ષા જરૂરિયાતોને આધારે કરવામાં આવી રહી છે અને તેનો હેતુ સશસ્ત્ર જૂથોની ક્ષમતાઓને મર્યાદિત કરવાનો છે.
પરિસ્થિતિ ત્યારે વધુ જટિલ બની જ્યારે ઇરાને સંકેત આપ્યો કે જો લેબનાનમાં સૈન્ય અભિયાન ચાલુ રહેશે તો તે અમેરિકા સાથે ચાલી રહેલી કૂટનીતિક પ્રક્રિયામાંથી પાછળ હટી શકે છે.
ઇરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ જણાવ્યું કે પ્રાદેશિક સંઘર્ષોને અલગથી જોવામાં આવી શકતા નથી અને લેબનાનની સ્થિતિ પણ વ્યાપક સુરક્ષા સમીકરણનો એક ભાગ છે.
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો ઇરાન અને અમેરિકા વચ્ચેનો સંવાદ પ્રભાવિત થાય તો પરમાણુ મુદ્દાઓ અને પ્રાદેશિક સુરક્ષાથી જોડાયેલા પ્રયાસો પર અસર પડી શકે છે.
તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિ છતાં અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચેની વાતચીત સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ નથી. વિવિધ મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, બંને દેશો વચ્ચે સંપર્ક યથાવત છે અને ચર્ચાને આગળ વધારવાના પ્રયાસો ચાલુ છે.
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યો છે કે આવનારા દિવસોમાં કેટલીક મહત્વપૂર્ણ પ્રગતિ જોવા મળી શકે છે. તેમણે જણાવ્યું કે કૂટનીતિક ઉકેલ સૈન્ય વિકલ્પોની સરખામણીએ વધુ સ્થાયી અને અસરકારક સાબિત થઈ શકે છે.
વિશેષજ્ઞોના જણાવ્યા અનુસાર, જો બંને પક્ષો કોઈ સમજૂતી પર પહોંચે તો તે માત્ર પ્રાદેશિક તણાવ ઘટાડવામાં જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારોને પણ રાહત આપવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
પ્રાદેશિક તણાવ વચ્ચે ઇરાને દાવો કર્યો કે તેણે કુવૈતમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય ઠેકાણાઓની દિશામાં બેલિસ્ટિક મિસાઇલ પ્રક્ષેપિત કરી હતી. જોકે, અમેરિકી અને સહયોગી રક્ષા પ્રણાલીઓએ આ મિસાઇલને માર્ગમાં જ અવરોધી હોવાનું જણાવાયું છે.
આ ઘટનાએ ખાડી વિસ્તારમાં સુરક્ષા સંબંધિત ચિંતાઓ વધુ વધારી છે. અમેરિકાએ પોતાના સૈન્ય ઠેકાણાઓની સુરક્ષા વધારી છે અને સહયોગી દેશો સાથે સમન્વય મજબૂત કર્યો છે.
વિશ્વના મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા માર્ગોમાં સમાવિષ્ટ હોર્મુઝ જલડમરૂમધ્યને લઈને પણ તણાવ યથાવત છે.
ઇરાન સમર્થિત અધિકારીઓએ ચેતવણી આપી છે કે જો પ્રાદેશિક સંઘર્ષ ચાલુ રહેશે તો સમુદ્રી માર્ગો પર દબાણ વધી શકે છે. વિશેષજ્ઞોના જણાવ્યા અનુસાર, હોર્મુઝ જલડમરૂમધ્ય વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર છે અને અહીં કોઈપણ પ્રકારની અવરોધની અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડી શકે છે.
આ કારણસર અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશો વેપારી જહાજોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે વધારાના પગલાં લઈ રહ્યા છે.
મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવની અસર વૈશ્વિક ઊર્જા બજારો પર દેખાઈ રહી છે. તેલ પુરવઠા સંબંધિત ચિંતાઓ વચ્ચે અનેક દેશોએ વ્યૂહાત્મક ભંડારનો ઉપયોગ શરૂ કર્યો હોવાનું જણાવાયું છે.
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાં વિક્ષેપ લાંબા સમય સુધી યથાવત રહે તો કાચા તેલની કિંમતોમાં તેજી જોવા મળી શકે છે.
જોકે, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સંકલિત પ્રયાસોના કારણે હાલ બજારમાં મોટા પાયે અસ્થિરતા ટાળવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે.
લેબનાનના સશસ્ત્ર સંગઠન હિઝબુલ્લાહે અમેરિકી મધ્યસ્થતાવાળા યુદ્ધવિરામ પ્રસ્તાવને સ્વીકારવા માટે સંમતિ દર્શાવી હોવાનું જણાવાયું છે.
પ્રસ્તાવ હેઠળ દક્ષિણ બેરૂત અને અન્ય સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં હવાઈ હુમલાઓ તથા પ્રતિહુમલાઓ રોકવાની જોગવાઈનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
લેબનાની અધિકારીઓનું માનવું છે કે જો આ વ્યવસ્થા સફળ રહે તો તેને સમગ્ર દેશમાં અમલમાં મૂકવા દિશામાં આગળ વધી શકાય છે.
બીજી તરફ, વડાપ્રધાન નેતન્યાહૂએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દક્ષિણ લેબનાનમાં સૈન્ય અભિયાન યોજના મુજબ ચાલુ રહેશે. ઇઝરાયલી રક્ષા અધિકારીઓનું પણ કહેવું છે કે સુરક્ષા જોખમો સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થયા નથી અને હાલ સૈન્ય કાર્યવાહી જરૂરી છે. આ નિવેદનથી યુદ્ધવિરામને લઈને હજુ અનેક પડકારો યથાવત હોવાના સંકેત મળે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય સતત સંયમ રાખવાની અપીલ કરી રહ્યો છે. યુરોપિયન યુનિયને તમામ પક્ષોને તણાવ ઘટાડવા અને કૂટનીતિક ઉકેલ શોધવા અનુરોધ કર્યો છે. બીજી તરફ, જાપાન અને સાઉદી અરેબિયાએ પણ પ્રાદેશિક સ્થિરતા જાળવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.
અનેક દેશોનું માનવું છે કે હાલનું સંકટ નિયંત્રણ બહાર જાય તો તેની અસર વૈશ્વિક વેપાર, ઊર્જા પુરવઠા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પર પડી શકે છે.
