યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે મધ્ય પૂર્વમાં ચાલુ યુદ્ધને સમાપ્ત કરવા માટે ઇરાનને 15-સૂત્રિય શાંતિ પ્રસ્તાવ મોકલ્યો છે. ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સની રિપોર્ટ અનુસાર આ પ્રસ્તાવ પાકિસ્તાન મારફતે ઇરાન સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યો હતો, જ્યાં પાકિસ્તાની સેના પ્રમુખ મધ્યસ્થ તરીકે ભૂમિકા નિભાવી રહ્યા છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસન આ પગલાં દ્વારા યુદ્ધના આર્થિક અને રાજકીય પ્રભાવને ઘટાડવા અને વહેલી તકે સંઘર્ષ સમાપ્ત કરવા ઇચ્છે છે.
આ 15-સૂત્રિય યોજનામાં ઇરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર કડક પ્રતિબંધોનો સમાવેશ થાય છે. તેના હેઠળ ઇરાનને તેની તમામ યુરેનિયમ સંવર્ધન પ્રવૃત્તિઓ બંધ કરવી પડશે અને સંવર્ધિત યુરેનિયમનો જથ્થો આંતરરાષ્ટ્રીય નિયંત્રણ હેઠળ સોંપવો પડશે. યોજનામાં હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્યને સંપૂર્ણપણે ખોલવાનું અને વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવાનો પણ પ્રાવધાન છે, જેથી વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર પર પડતા નકારાત્મક પ્રભાવને ઘટાડવામાં આવે.
યોજનામાં ઇરાન દ્વારા પ્રાદેશિક પ્રોક્સી જૂથોને આપવામાં આવતા સમર્થનને બંધ કરવાનો પણ સમાવેશ થાય છે. તેના બદલે અમેરિકા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય ઇરાન પર લાગેલા કેટલાક પ્રતિબંધો હટાવી શકે છે. ઉપરાંત, ઇરાનને બુશહેર જેવા સ્થળોએ નાગરિક પરમાણુ ઊર્જા કાર્યક્રમો વિકસાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ટેકનિકલ સહાય આપવામાં આવી શકે છે, જેનો હેતુ શાંતિપૂર્ણ ઊર્જા વિકાસને પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે.
એક મીડિયા રિપોર્ટ અનુસાર અમેરિકા અને ઇરાન એક મહિનાના યુદ્ધવિરામની જાહેરાત કરી શકે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન બંને પક્ષો 15-સૂત્રિય યોજનાના મુદ્દાઓ પર વિગતવાર ચર્ચા કરશે. યુદ્ધવિરામ દરમિયાન ઇરાનને યોજનાના વિવિધ પાસાઓ પર પ્રતિસાદ આપવા અને જરૂરી ફેરફારો કરવાની તક મળશે.
ઇરાને હજુ સુધી આ પ્રસ્તાવ પર કોઈ સત્તાવાર પ્રતિસાદ આપ્યો નથી. કેટલાક સ્ત્રોતો મુજબ તેહરાન કેટલાક મુદ્દાઓમાં લવચીકતા બતાવી શકે છે, ખાસ કરીને આર્થિક પ્રતિબંધો અને સમુદ્રી માર્ગોના ખુલ્લા રાખવાના મુદ્દે. જોકે પરમાણુ પ્રવૃત્તિઓ અને પ્રાદેશિક પ્રભાવ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ઇરાન કડક વલણ જાળવી રાખવાની સંભાવના છે.
ઇઝરાયેલ તરફથી આ પ્રસ્તાવ પર હજી સુધી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિસાદ આપવામાં આવ્યો નથી. પ્રાદેશિક સ્થિરતા અને સુરક્ષા માટે ઇઝરાયેલનો દ્રષ્ટિકોણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ઇઝરાયેલની સંમતિ વિના આ યોજના સંપૂર્ણ રીતે અસરકારક બની શકશે નહીં.
વ્હાઇટ હાઉસ અને અમેરિકી વિદેશ વિભાગે આ યોજના અંગે હાલ કોઈ ટિપ્પણી કરી નથી. ટ્રમ્પ પ્રશાસનની આ મૌન સ્થિતિને કેટલાક નિષ્ણાતો વ્યૂહાત્મક ગણાવે છે, જેથી વાટાઘાટો પર દબાણ જાળવી શકાય અને ઇરાનને યોજનાના પાસાઓ પર વિચાર કરવા પ્રોત્સાહન મળે. આ પણ સંકેત આપે છે કે અમેરિકા તેહરાનની પ્રતિક્રિયાની રાહ જોઈ રહ્યું છે અને તેના આધારે આગળના પગલાં નક્કી કરશે.
યુદ્ધના કારણે હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્યમાં અવરોધને કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા કિંમતોમાં વધારો થયો છે. આ યોજનાના અમલીકરણથી જળડમરૂમધ્યમાં અવરજવર સુનિશ્ચિત થશે, જેના કારણે તેલ પુરવઠો સ્થિર થઈ શકે છે અને વૈશ્વિક આર્થિક અસ્થિરતા ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે યોજના સફળ થાય તો વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અને રોકાણકારો માટે રાહત મળી શકે છે.
આ પ્રસ્તાવ દ્વારા અમેરિકા અને ઇરાન બંને નવા કૂટનીતિક પ્રક્રિયામાં આગળ વધી શકે છે. જો બંને પક્ષો આ યોજનાને સ્વીકારે છે, તો મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ઘટાડવામાં અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા સ્થાપિત કરવામાં સહાય મળી શકે છે.
