पाकिस्तानच्या ताब्यातील काश्मीरमध्ये (PoK) रविवारी पोलिस आणि आंदोलनकर्त्यांमध्ये झालेल्या हिंसक चकमकींमुळे परिस्थिती गंभीर झाली आहे. रावळकोट आणि आसपासच्या भागांत झालेल्या हिंसाचारात किमान 11 जणांचा मृत्यू झाला असून 70 हून अधिक जण जखमी झाले आहेत. मृतांमध्ये 7 नागरिक आणि 4 पोलिस कर्मचाऱ्यांचा समावेश असल्याचे सांगितले जात आहे. ही माहिती आंतरराष्ट्रीय वृत्तसंस्था आणि स्थानिक माध्यमांच्या अहवालांच्या आधारे समोर आली आहे.
चकमकीनंतर संपूर्ण परिसरात तणाव पसरला असून सुरक्षा दलांची तैनाती वाढविण्यात आली आहे. अनेक ठिकाणी आंदोलने आणि विरोध सुरूच राहिल्याने परिस्थिती अधिक संवेदनशील बनली आहे.
अहवालांनुसार, जॉइंट अवामी अॅक्शन कमिटी (JAAC) चे कार्यकर्ते एका सदस्याच्या मृत्यूच्या निषेधार्थ रावळकोट येथील रुग्णालयाबाहेर आंदोलन करत असताना हिंसाचार भडकला. संबंधित सदस्याचा पोलिस कारवाईदरम्यान मृत्यू झाल्याचा आरोप करण्यात आला असून त्यानंतर संघटनेच्या समर्थकांमध्ये संताप निर्माण झाला.
आंदोलनादरम्यान पोलिस आणि जमाव यांच्यातील तणाव वाढत गेला आणि परिस्थिती नियंत्रणाबाहेर गेली. त्यानंतर दोन्ही बाजूंमध्ये संघर्ष सुरू झाला. या संघर्षादरम्यान गोळीबार आणि दगडफेकीच्या घटना घडल्याचे वृत्त आहे.
स्थानिक प्रशासनाचा दावा आहे की हिंसाचारादरम्यान आंदोलनकर्त्यांनीही शस्त्रांचा वापर केला, तर आंदोलनकर्त्यांचा आरोप आहे की पोलिसांनी प्रथम गोळीबार केल्यामुळे परिस्थिती बिघडली.
आयुक्त कार्यालयाच्या माहितीनुसार, या घटनेत आतापर्यंत 11 जणांच्या मृत्यूची पुष्टी झाली आहे. त्यामध्ये 4 पोलिस कर्मचारी, 7 नागरिक आणि एका पादचाऱ्याचा समावेश असल्याचे सांगण्यात आले आहे. याशिवाय सुमारे 70 जण जखमी झाले असून त्यात 23 सुरक्षा कर्मचारी आणि सुमारे 50 आंदोलनकर्ते असल्याचे सांगितले जात आहे.
जखमींना स्थानिक रुग्णालयांमध्ये दाखल करण्यात आले असून अनेकांची प्रकृती गंभीर असल्याचे वृत्त आहे. प्रशासनाने आपत्कालीन सेवांना सतर्कतेवर ठेवले असून वैद्यकीय सुविधा वाढविण्यात आल्या आहेत.
हिंसाचारानंतर पोलिसांनी कारवाई तीव्र करत सुमारे 30 जणांना अटक केली आहे. परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी सुरक्षा दलांनी अनेक भागांत शोधमोहीमही सुरू केली आहे.
प्रशासनाने संवेदनशील भागांत अतिरिक्त सुरक्षा दल तैनात केले असून नागरिकांना शांतता राखण्याचे आवाहन केले आहे. तसेच अनेक भागांत इंटरनेट सेवा आणि सार्वजनिक हालचालींवर तात्पुरते निर्बंध लावल्याची माहिती समोर आली आहे.
या वादाचे प्रमुख कारण PoK विधानसभेतील 12 राखीव जागा असल्याचे सांगितले जात आहे. या जागा जम्मू-काश्मीरमधून विस्थापित होऊन पाकिस्तानच्या इतर भागांत स्थायिक झालेल्या लोकांसाठी राखीव आहेत. त्यामध्ये 1947, 1965 आणि 1971 च्या युद्धांदरम्यान विस्थापित झालेल्या व्यक्तींचाही समावेश आहे.
जॉइंट अवामी अॅक्शन कमिटी (JAAC) चे म्हणणे आहे की या राखीव जागांमुळे स्थानिक लोकसंख्येच्या राजकीय प्रतिनिधित्वावर परिणाम होतो. संघटनेचा दावा आहे की या जागांचा लाभ काही मोजक्या कुटुंबांना आणि गटांना मिळतो, तर स्थानिक नागरिकांचा आवाज कमकुवत होतो.
JAAC या राखीव जागा रद्द करण्याची मागणी करत असून त्यासाठी दीर्घकाळापासून आंदोलने सुरू आहेत.
परिस्थिती आणखी तणावपूर्ण झाली जेव्हा PoK सरकारने 5 जून रोजी दहशतवादविरोधी कायद्यांतर्गत JAAC वर बंदी घातली. सार्वजनिक सुव्यवस्था आणि सुरक्षेच्या कारणांचा दाखला देत सरकारने हा निर्णय घेतल्याचे सांगितले.
बंदीनंतर पोलिसांनी संघटनेच्या समर्थकांविरोधात कारवाई सुरू केली आणि अनेक अटकाही करण्यात आल्या. त्यानंतर परिसरातील तणाव झपाट्याने वाढला आणि आंदोलनांनी उग्र स्वरूप धारण केले.
स्थानिक प्रशासनाचे म्हणणे आहे की JAAC च्या 38 मागण्यांपैकी बहुतांश मागण्या आधीच मान्य करण्यात आल्या आहेत, मात्र संघटना आंदोलन मागे घेण्यास तयार नाही.
स्थानिक अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, हिंसाचारादरम्यान आंदोलनकर्त्यांनी शॉटगन आणि इतर शस्त्रांनी सुरक्षा दलांवर हल्ला केला, ज्याच्या प्रत्युत्तरात पोलिसांनी कारवाई केली.
दुसरीकडे, आंदोलनकर्त्या संघटनांचा आरोप आहे की पोलिसांनी अत्याधिक बळाचा वापर केला, ज्यामुळे परिस्थिती बिघडली आणि अनेक निष्पाप लोकांचा मृत्यू झाला.
या संघर्षाने आता व्यापक राजकीय आणि सुरक्षा संकटाचे स्वरूप धारण केले असून या प्रकरणाच्या चौकशीची मागणीही केली जात आहे.
PoK मध्ये 27 जुलै रोजी विधानसभा निवडणुका होणार आहेत. एकूण 53 सदस्यीय विधानसभेत 45 जागांसाठी थेट निवडणूक होते, तर 8 जागा महिला, तांत्रिक तज्ज्ञ आणि धार्मिक विद्वानांसाठी राखीव आहेत.
मात्र, सध्याच्या हिंसाचारामुळे आणि राजकीय अस्थिरतेमुळे निवडणूक वातावरणावर परिणाम झाला आहे. सुरक्षा चिंतेमुळे निवडणूक प्रक्रियेबाबतही प्रश्न उपस्थित होऊ लागले आहेत.
PoK मधील राजकारण गेल्या काही वर्षांपासून सातत्याने अस्थिर राहिले आहे. 2021 च्या निवडणुकीत पाकिस्तान तहरीक-ए-इन्साफ (PTI) ने बहुमत मिळवले होते, मात्र पाकिस्तानमधील सत्ताबदलानंतर त्याचा परिणाम PoK वरही झाला.
त्यानंतर अनेक वेळा पंतप्रधान बदलले गेले आणि राजकीय समीकरणांमध्ये सातत्याने बदल होत राहिले. अलीकडील महिन्यांत पाकिस्तान पीपल्स पार्टी (PPP) शी संबंधित नेतृत्वाकडे प्रशासकीय जबाबदाऱ्या देण्यात आल्या आहेत, मात्र राजकीय तणाव अद्याप कायम आहे.
