बिहार विधान परिषदेच्या आठ जागांसाठी २७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सकाळी आठ वाजल्यापासून मतमोजणी सुरू झाली. मतमोजणी सुरू होताच राजकीय पक्ष, उमेदवार आणि त्यांच्या समर्थकांचे लक्ष निवडणूक निकालांकडे लागले आहे. या निवडणुकीत चार पदवीधर मतदारसंघ आणि चार शिक्षक मतदारसंघांचा समावेश आहे. विविध राजकीय पक्षांसह अपक्ष आणि इतर उमेदवारांनीही निवडणूक लढवल्यामुळे या आठ जागांच्या निकालांकडे राजकीय वर्तुळाचे लक्ष आहे. दरम्यान, पाटणा येथे मतमोजणी केंद्रातील CCTV कॅमेऱ्यांच्या व्यवस्थेवरून वाद निर्माण झाला आहे. एका बाजूला मतमोजणी केंद्रांवर मतांची मोजणी सुरू असताना दुसऱ्या बाजूला देखरेख व्यवस्थेबाबत उपस्थित झालेल्या प्रश्नांमुळे प्रशासन आणि निवडणूक अधिकाऱ्यांचे लक्ष या मुद्द्याकडे वेधले गेले आहे.
बिहार विधान परिषदेच्या या आठ जागांसाठी २३ ऑक्टोबर रोजी मतदान झाले होते. शिक्षक आणि पदवीधर मतदारांनी या निवडणुकीत मतदानाचा हक्क बजावला. मतदानानंतर उमेदवार आणि त्यांच्या समर्थकांना निकालांची प्रतीक्षा होती. आता मतमोजणी सुरू झाल्याने कोणत्या उमेदवारांना मतदारांचा पाठिंबा मिळाला, हे स्पष्ट होण्याची प्रक्रिया सुरू झाली आहे.
या निवडणुकीत पाटणा, दरभंगा, तिरहुत आणि कोसी या पदवीधर मतदारसंघांचा, तसेच पाटणा, दरभंगा, तिरहुत आणि सारण या शिक्षक मतदारसंघांचा समावेश आहे. सर्व मतदारसंघांमध्ये विविध उमेदवारांमध्ये लढत झाली. मतमोजणी पूर्ण झाल्यानंतरच प्रत्येक जागेवरील विजय आणि पराभवाचे चित्र स्पष्ट होईल.
मतमोजणीदरम्यान पाटण्यातील बांकीपूर येथील केंद्रावर CCTV कॅमेऱ्यांच्या व्यवस्थेवरून वाद निर्माण झाला. पाटणा शिक्षक मतदारसंघातील काँग्रेसचे उमेदवार डॉ. संजय कुमार यांनी मतमोजणी केंद्रावर CCTV कॅमेरे नसल्याचा आरोप केला. या मुद्द्यावर त्यांनी विरोध नोंदवत धरणे आंदोलन सुरू केले.
मतमोजणीसारख्या महत्त्वाच्या प्रक्रियेसाठी योग्य देखरेख व्यवस्था असणे आवश्यक असल्याचे डॉ. संजय कुमार यांनी म्हटले. संपूर्ण प्रक्रियेवर लक्ष ठेवता यावे आणि कोणत्याही प्रकारच्या शंकेला वाव राहू नये, यासाठी देखरेखीची पुरेशी व्यवस्था असावी, अशी त्यांची भूमिका होती.
मतमोजणीच्या पारदर्शकतेचा मुद्दा उमेदवारांसाठी महत्त्वाचा आहे, कारण अंतिम निकाल याच प्रक्रियेच्या आधारे जाहीर केले जातात. त्यामुळे CCTV कॅमेऱ्यांची उपलब्धता आणि देखरेख व्यवस्थेबाबत उपस्थित झालेल्या प्रश्नांमुळे पाटणा येथील मतमोजणी केंद्र चर्चेत आले आहे.
जन सुराजचे उमेदवार अनुज सिंह यांनीही मतमोजणी केंद्रातील व्यवस्था आणि देखरेखीबाबत प्रश्न उपस्थित केले. CCTV कॅमेऱ्यांशी संबंधित वादामुळे मतमोजणी केंद्रावरील राजकीय हालचाली वाढल्या.
उमेदवारांनी घेतलेल्या आक्षेपांमुळे मतमोजणी केंद्रावर सुरक्षा आणि देखरेखीसाठी कोणत्या प्रकारची व्यवस्था करण्यात आली आहे, हा मुद्दा चर्चेत आला. निवडणूक प्रक्रियेतील पारदर्शकता कायम राखणे ही निवडणूक अधिकाऱ्यांची महत्त्वाची जबाबदारी आहे. उमेदवार किंवा त्यांचे प्रतिनिधी एखाद्या व्यवस्थेबाबत आक्षेप घेत असल्यास संबंधित अधिकाऱ्यांकडून स्पष्टीकरण आणि आवश्यक कारवाई अपेक्षित असते.
मात्र, CCTV कॅमेऱ्यांबाबत करण्यात आलेले आरोप आणि प्रत्यक्ष परिस्थिती याविषयी अंतिम निष्कर्ष काढण्यापूर्वी संबंधित अधिकाऱ्यांचे अधिकृत निवेदन आणि चौकशीची माहिती समोर येणे आवश्यक आहे.
या निवडणुकीत एकूण १५० उमेदवार रिंगणात आहेत. त्यापैकी पदवीधर मतदारसंघांतील ९० आणि शिक्षक मतदारसंघांतील ६० उमेदवारांचा समावेश आहे. आठ जागांसाठी स्पर्धा असल्याने मतमोजणीच्या प्रत्येक टप्प्यावर उमेदवारांचे लक्ष आहे.
या निवडणुकीत अनेक विद्यमान विधान परिषद सदस्यांसमोर पुन्हा विजय मिळवण्याचे आव्हान आहे. विविध राजकीय पक्षांचे उमेदवार आणि इतर उमेदवारही या निवडणुकीत सहभागी झाले आहेत. अंतिम निकालानंतर पुढील कार्यकाळासाठी विधान परिषदेत कोणत्या उमेदवारांना प्रतिनिधित्व मिळणार, हे स्पष्ट होईल.
अंतिम मतदानाच्या आकडेवारीनुसार, चार शिक्षक मतदारसंघांमध्ये एकूण ८२.८५ टक्के मतदान झाले. चार पदवीधर मतदारसंघांमध्ये मतदानाची टक्केवारी ५३.४२ इतकी होती.
शिक्षक मतदारसंघांमध्ये सारण येथे सर्वाधिक ८९.०५ टक्के मतदान नोंदवले गेले. याउलट, पदवीधर मतदारसंघांमध्ये तिरहुत येथे सर्वांत कमी ४८.५१ टक्के मतदान झाले.
या आकडेवारीतून विविध मतदारसंघांतील मतदारांच्या सहभागातील फरक स्पष्ट होतो. मात्र, केवळ मतदानाच्या टक्केवारीवरून कोणत्याही उमेदवाराच्या विजयाचा किंवा पराभवाचा अंदाज बांधता येत नाही. मतमोजणी पूर्ण होऊन अधिकृत निकाल जाहीर झाल्यानंतरच प्रत्यक्ष स्थिती स्पष्ट होईल.
मतमोजणी सुरू होण्यापूर्वीच राजकीय पक्षांनी प्रक्रियेतील पारदर्शकतेबाबत चिंता व्यक्त केली होती. राष्ट्रीय जनता दलाच्या नेत्यांनी २६ ऑक्टोबर रोजी बिहारच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या कार्यालयात जाऊन मतमोजणीदरम्यान पारदर्शकता सुनिश्चित करण्याची मागणी केली होती.
मतांची मोजणी, अवैध मतपत्रिकांशी संबंधित माहिती आणि निवडणूक प्रक्रियेतील प्रत्येक महत्त्वाच्या टप्प्याची नोंद स्पष्टपणे ठेवण्यासारखे मुद्दे पक्षाने उपस्थित केले होते. उमेदवारांच्या अधिकृत प्रतिनिधींना नियमांनुसार मतमोजणीचे निरीक्षण करण्याची आणि संशयास्पद मतपत्रिकांबाबत आक्षेप नोंदवण्याची योग्य संधी मिळावी, अशी मागणी पक्षाच्या प्रतिनिधींनी केली होती.
या मागण्यांच्या पार्श्वभूमीवर पाटणा येथील CCTV व्यवस्थेबाबत समोर आलेला वाद हा निवडणूक प्रक्रियेच्या देखरेख आणि निष्पक्षतेशी संबंधित चर्चेचा भाग बनला आहे.
विधान परिषदेच्या या जागांसाठीची निवडणूक महत्त्वाची मानली जाते, कारण शिक्षक आणि पदवीधर मतदारसंघांमध्ये सामान्य विधानसभा निवडणुकीतील मतदारांपेक्षा वेगळ्या निर्धारित मतदारयादीच्या आधारे मतदान होते.
पदवीधर मतदारसंघांमध्ये पात्र आणि नोंदणीकृत पदवीधर मतदार आपल्या प्रतिनिधीची निवड करतात. शिक्षक मतदारसंघांमध्ये निर्धारित पात्रता आणि अटी पूर्ण करणारे नोंदणीकृत शिक्षक मतदान करतात. या प्रक्रियेद्वारे निवडून आलेले प्रतिनिधी विधान परिषदेत संबंधित मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करतात.
त्यामुळे या जागांच्या निकालांकडे शिक्षण क्षेत्र, शिक्षक संघटना, पदवीधर मतदार आणि राजकीय पक्षांचे विशेष लक्ष असते.
या निवडणुकीत प्राधान्यक्रमावर आधारित मतदान पद्धतीचा वापर केला जातो. या पद्धतीत मतदार आपल्या पसंतीच्या उमेदवारांना प्राधान्यक्रमानुसार चिन्हांकित करतात. सर्वप्रथम प्रथम पसंतीच्या मतांची मोजणी केली जाते.
एखाद्या उमेदवाराला निर्धारित विजयाचा कोटा मिळाल्यास त्याला विजयी घोषित केले जाऊ शकते. कोणत्याही उमेदवाराला आवश्यक कोटा मिळाला नाही, तर लागू निवडणूक नियमांनुसार सर्वांत कमी मते मिळालेल्या उमेदवारांना प्रक्रियेतून वगळले जाऊ शकते. त्यानंतर उर्वरित मतपत्रिकांवर नोंदवलेल्या पुढील पसंतीच्या आधारे मतांचे हस्तांतरण केले जाऊ शकते.
निवडणूक नियमांनुसार निकाल निश्चित होईपर्यंत ही प्रक्रिया सुरू राहते. त्यामुळे प्राधान्यक्रमावर आधारित निवडणुकांमध्ये सामान्य प्रत्यक्ष मतमोजणीच्या तुलनेत अधिक वेळ लागू शकतो.
पाटणा येथील मतमोजणी केंद्रावर CCTV कॅमेऱ्यांबाबत प्रश्न उपस्थित झाल्याने उमेदवार आणि त्यांचे प्रतिनिधी निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या कारवाईकडे लक्ष ठेवून आहेत. अशा प्रकरणात संबंधित तक्रार अधिकृतपणे नोंदवणे, तिची चौकशी करणे आणि उमेदवारांना नियमांनुसार आवश्यक माहिती उपलब्ध करून देणे महत्त्वाचे ठरते.
मतमोजणी केंद्रांवरील सुरक्षा व्यवस्था, मतपत्रिकांवरील देखरेख, अधिकृत प्रतिनिधींची उपस्थिती आणि मतमोजणीच्या नोंदींचे योग्य व्यवस्थापन हे निवडणूक प्रक्रियेचे महत्त्वाचे घटक आहेत. या प्रकरणातील अंतिम स्थिती जाणून घेण्यासाठी निवडणूक अधिकाऱ्यांची अधिकृत प्रतिक्रिया आणि चौकशीशी संबंधित माहिती विचारात घेणे आवश्यक आहे.
बिहार विधान परिषदेच्या आठ जागांसाठी झालेल्या निवडणुकीत एकूण १५० उमेदवार सहभागी झाल्याने निकालांकडे लक्ष लागले आहे. प्रत्येक मतदारसंघात वेगवेगळ्या उमेदवारांमध्ये लढत झाली आहे.
पाटणा, दरभंगा, तिरहुत आणि कोसी या पदवीधर मतदारसंघांचे, तसेच पाटणा, दरभंगा, तिरहुत आणि सारण या शिक्षक मतदारसंघांचे निकाल स्वतंत्रपणे जाहीर केले जातील. मतमोजणी पूर्ण झाल्यानंतर कोणत्या उमेदवारांचा विजय झाला आणि कोणाला पराभवाचा सामना करावा लागला, हे स्पष्ट होईल. सध्या निकालांच्या प्रतीक्षेबरोबरच पाटणा येथील CCTV व्यवस्थेवरील वाद आणि मतमोजणीच्या पारदर्शकतेशी संबंधित प्रश्नही चर्चेत आहेत.
