मुंबई: भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (IIT) बॉम्बे येथे द्वितीय वर्षात शिकणाऱ्या एका विद्यार्थ्याचा 18 सप्टेंबर 2026 रोजी संध्याकाळी आत्महत्येमुळे मृत्यू झाला. विद्यार्थी ऊर्जा विज्ञान आणि अभियांत्रिकी विभागात शिकत होता. संस्थेच्या माहितीनुसार, त्याच दिवशी परीक्षेदरम्यान तो मोबाइल फोन वापरताना आढळला होता आणि त्याने प्रश्नपत्रिका ChatGPT वर अपलोड केली होती. IIT बॉम्बेने स्पष्ट केले की या प्रकरणात त्याच्याविरुद्ध कोणतीही औपचारिक शिस्तभंगाची कारवाई सुरू करण्यात आली नव्हती. घटनेनंतर 400 हून अधिक विद्यार्थ्यांनी कॅम्पसमध्ये आंदोलन केले आणि सुरू असलेल्या मध्य-सत्र परीक्षा स्थगित करण्यात आल्या.
IIT बॉम्बेच्या अधिकृत निवेदनानुसार, शुक्रवारी परीक्षेदरम्यान विद्यार्थी मोबाइल फोन वापरताना आढळला. संस्थेने सांगितले की, विद्यार्थ्याने परीक्षेची प्रश्नपत्रिका ChatGPT वर अपलोड करून उत्तरे मिळवण्याचा प्रयत्न केला होता.
यानंतर परीक्षा संबंधित प्रकरणावर प्रशिक्षक आणि विभागप्रमुखांनी विद्यार्थ्याशी चर्चा केली. संस्थेच्या माहितीनुसार, त्याला समुपदेशन देण्यात आले आणि या घटनेचा त्याच्या शैक्षणिक कारकिर्दीवर प्रतिकूल परिणाम होणार नाही, असे आश्वासन देण्यात आले. IIT बॉम्बेने असेही स्पष्ट केले की विद्यार्थ्याविरुद्ध कोणतीही औपचारिक शिस्तभंगाची कारवाई सुरू करण्यात आली नव्हती.
पोलिसांच्या माहितीनुसार, परीक्षा सायंकाळी सुमारे 4 वाजता संपली. त्यानंतर विद्यार्थी आपल्या वसतिगृहातील खोलीत गेला. नंतर तो त्याच्या खोलीत मृतावस्थेत आढळला. पोलिसांनी प्रकरणाचा तपास सुरू केला असून मृतदेह शवविच्छेदनासाठी राजावाडी रुग्णालयात पाठवण्यात आला आहे.
IIT बॉम्बेने विद्यार्थ्याच्या मृत्यूबद्दल दुःख व्यक्त केले आहे. संस्थेने सांगितले की घटनेमुळे प्रभावित झालेले त्याचे मित्र, सहाध्यायी, प्राध्यापक आणि इतर व्यक्तींना आवश्यक मदत उपलब्ध करून दिली जात आहे. संस्थेच्या माहितीनुसार, मृत्यूशी संबंधित परिस्थितीची संबंधित अधिकारी चौकशी करत आहेत.
विद्यार्थ्याच्या मृत्यूची माहिती समोर आल्यानंतर IIT बॉम्बे कॅम्पसमध्ये मोठ्या संख्येने विद्यार्थ्यांनी आंदोलन केले. अहवालांनुसार, 400 हून अधिक विद्यार्थी प्रशासनाविरोधातील आंदोलनात सहभागी झाले. विद्यार्थ्यांनी घटनेशी संबंधित प्रशासकीय बाबींवर उत्तरे आणि पारदर्शकतेची मागणी केली.
आंदोलनादरम्यान विद्यार्थी आणि प्रशासन यांच्यात चर्चाही झाली. IIT बॉम्बेचे संचालक प्रा. शिरीष केदारे यांनी विद्यार्थ्यांची भेट घेऊन त्यांच्या चिंता ऐकून घेतल्या. पोलिसही कॅम्पसमध्ये उपस्थित होते.
विद्यार्थ्याच्या मृत्यू आणि त्यानंतर झालेल्या आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर IIT बॉम्बेमध्ये सुरू असलेल्या मध्य-सत्र परीक्षा स्थगित करण्यात आल्या. परीक्षांच्या स्थगितीची माहिती आंदोलनात सहभागी विद्यार्थ्यांकडून समोर आली.
ही घटना संस्थेत मध्य-सत्र परीक्षा सुरू असताना घडली. परीक्षेदरम्यान मोबाइल फोन आणि AI टूलच्या वापराशी संबंधित प्रकरण समोर आल्यानंतर काही तासांनी विद्यार्थ्याचा मृत्यू झाला. मात्र, उपलब्ध अधिकृत माहितीनुसार परीक्षा संबंधित वादाला विद्यार्थ्याच्या आत्महत्येचे थेट कारण ठरवण्यात आलेले नाही. प्रकरणाशी संबंधित परिस्थितीची संबंधित अधिकारी चौकशी करत आहेत.
18 सप्टेंबरच्या घटनेनंतर 2026 मध्ये IIT बॉम्बेच्या पवई कॅम्पसमधील विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्येच्या प्रकरणांबाबत पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे. उपलब्ध अहवालांमध्ये या वर्षी कॅम्पसमधील ही तिसरी अशी घटना असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. यापूर्वी फेब्रुवारी आणि जुलै 2026 मध्येही वसतिगृह-4 मध्ये विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्येच्या घटना नोंदवण्यात आल्या होत्या.
मात्र, वेगवेगळ्या अहवालांमध्ये या वर्षातील घटनांची संख्या आणि तपशीलांमध्ये फरक दिसून येतो. त्यामुळे कोणत्याही घटनेला एकाच कारणाशी जोडणे योग्य ठरणार नाही. 18 सप्टेंबरच्या घटनेतही पोलीस आणि संस्थेकडून परिस्थितीची चौकशी सुरू आहे.
IIT बॉम्बेने आपल्या निवेदनात विद्यार्थ्याच्या मृत्यूबद्दल शोक व्यक्त केला. संस्थेने सांगितले की विद्यार्थी मित्र, सहाध्यायी, प्राध्यापक आणि घटनेमुळे प्रभावित झालेल्या इतर व्यक्तींना मदत उपलब्ध करून दिली जात आहे.
संस्थेने असेही सांगितले की मृत्यूशी संबंधित परिस्थितीची योग्य अधिकाऱ्यांकडून चौकशी केली जात आहे. सध्या उपलब्ध अधिकृत माहितीत विद्यार्थ्याच्या मृत्यूमागील कोणत्याही निश्चित कारणाची पुष्टी करण्यात आलेली नाही.
IIT बॉम्बेमध्ये विद्यार्थ्यांसाठी मानसिक आरोग्य आणि वेलनेसशी संबंधित मदत व्यवस्था उपलब्ध आहे. संस्थेचे स्टुडंट वेलनेस सेंटर विद्यार्थ्यांना वैयक्तिक समुपदेशन आणि तणावाचा सामना करण्यासाठी मदत देते.
अशा घटनांनंतर तज्ज्ञ सामान्यतः विद्यार्थ्यांच्या वर्तनातील अचानक बदल, सामाजिक संपर्कापासून दूर राहणे, सातत्याने निराशा, अभ्यासापासून अलिप्तता किंवा झोप आणि आहारातील मोठे बदल यांसारख्या संकेतांकडे गांभीर्याने पाहण्याचा सल्ला देतात. एखाद्या विद्यार्थ्यामध्ये असे संकेत दिसल्यास मित्र, सहाध्यायी, कुटुंबीय किंवा संस्थेच्या सहाय्य सेवांशी संपर्क साधणे उपयुक्त ठरू शकते.
IIT बॉम्बेतील या घटनेमुळे परीक्षा व्यवस्थेत आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स टूलच्या वापराशी संबंधित प्रश्नही समोर आले आहेत. ChatGPT सारख्या जनरेटिव्ह AI प्लॅटफॉर्मचा शिक्षणातील वापर वाढला आहे; मात्र परीक्षेदरम्यान त्यांच्या वापराबाबत संस्थांचे स्वतंत्र नियम असतात.
या प्रकरणात IIT बॉम्बेने सांगितले आहे की विद्यार्थ्याविरुद्ध कोणतीही औपचारिक शिस्तभंगाची कारवाई सुरू करण्यात आली नव्हती आणि या घटनेचा त्याच्या शैक्षणिक कारकिर्दीवर परिणाम होणार नाही, असे त्याला आश्वासन देण्यात आले होते. त्यामुळे उपलब्ध तथ्यांच्या आधारे परीक्षा दरम्यान AI चा वापर आणि विद्यार्थ्याचा मृत्यू यांच्यात थेट कारणसंबंध प्रस्थापित करणे तपास पूर्ण होण्यापूर्वी योग्य ठरणार नाही.
18 सप्टेंबरच्या घटनेनंतर IIT बॉम्बे प्रशासन, पोलीस आणि विद्यार्थ्यांमध्ये चर्चा झाली आहे. विद्यार्थ्याच्या मृत्यूशी संबंधित घटनाक्रमाचा तपास सुरू आहे. शवविच्छेदन आणि इतर तपास प्रक्रियेनंतर प्रकरणाशी संबंधित अधिक माहिती समोर येऊ शकते.
सध्या संस्थेने विद्यार्थ्याच्या मृत्यूबद्दल शोक व्यक्त करून प्रभावित व्यक्तींना मदत देण्याचे सांगितले आहे, तर विद्यार्थ्यांनी प्रशासनाकडे पारदर्शकता आणि कॅम्पसशी संबंधित मुद्द्यांवर उत्तरे मागितली आहेत. घटनेनंतर मध्य-सत्र परीक्षाही स्थगित करण्यात आल्या आहेत.
