भारत आणि जपान यांनी आपल्या विशेष सामरिक व जागतिक भागीदारीला अधिक बळकटी देत संरक्षण, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), सेमीकंडक्टर, आर्थिक सुरक्षा, आरोग्य, स्वच्छ ऊर्जा आणि उदयोन्मुख तंत्रज्ञान यांसारख्या प्रमुख क्षेत्रांतील सहकार्य वाढविण्याचा निर्णय घेतला आहे. नवी दिल्लीत आयोजित १६व्या भारत-जपान वार्षिक शिखर परिषदेदरम्यान दोन्ही देशांदरम्यान अनेक महत्त्वाच्या करारांवर स्वाक्षऱ्या करण्यात आल्या. या करारांचा उद्देश द्विपक्षीय संबंधांना नवी दिशा देणे आणि हिंद-प्रशांत क्षेत्रातील सामरिक सहकार्य अधिक मजबूत करणे हा आहे.
शिखर परिषदेदरम्यान भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि जपानच्या पंतप्रधान सनाए ताकाइची यांच्यात द्विपक्षीय चर्चा झाली. दोन्ही नेत्यांनी परस्पर हितसंबंध, आर्थिक भागीदारी आणि प्रादेशिक सुरक्षेशी संबंधित विविध महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर चर्चा केली. नियमाधारित आंतरराष्ट्रीय व्यवस्था, मुक्त आणि सर्वसमावेशक हिंद-प्रशांत क्षेत्र तसेच जागतिक पुरवठा साखळी अधिक सक्षम करण्याच्या आपल्या वचनबद्धतेचा दोन्ही नेत्यांनी पुनरुच्चार केला.
बैठकीतील प्रमुख घोषणेनुसार जपानने पुढील १० वर्षांत भारतात १० ट्रिलियन येन गुंतवणुकीचे लक्ष्य निश्चित केले आहे. ही गुंतवणूक उत्पादन, पायाभूत सुविधा, प्रगत तंत्रज्ञान, डिजिटल नवोपक्रम आणि औद्योगिक विकास अशा क्षेत्रांत केली जाणार आहे. याशिवाय, आगामी काळात भारतात कार्यरत जपानी कंपन्यांची संख्या दुप्पट करण्याचे लक्ष्यही दोन्ही देशांनी निश्चित केले आहे. या उपक्रमामुळे गुंतवणूक, रोजगारनिर्मिती आणि तांत्रिक सहकार्याला चालना मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली.
शिखर परिषदेत संरक्षण क्षेत्रातील सहकार्य वाढविण्यावर विशेष भर देण्यात आला. दोन्ही देशांनी त्यांच्या पहिल्या संयुक्त संरक्षण तंत्रज्ञान विकास कार्यक्रमावर सहमती दर्शविली. या उपक्रमांतर्गत नौदलासाठी युनिकॉर्न (UNICORN) नेव्हल रेडिओ अँटेना प्रणालीचा संयुक्त विकास करण्यात येणार आहे. ही अत्याधुनिक संचार प्रणाली नौदलाच्या युद्धनौकांची संचार क्षमता वाढविण्यासोबतच इलेक्ट्रॉनिक देखरेख आणि शत्रूच्या ओळखीपासून संरक्षण क्षमता मजबूत करण्यास सहाय्यभूत ठरणार असल्याचे नमूद करण्यात आले.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि डिजिटल तंत्रज्ञानाला भविष्यातील अर्थव्यवस्थेचा पाया मानत दोन्ही देशांनी या क्षेत्रात व्यापक सहकार्याची घोषणा केली. आयआयटी बॉम्बे, भारतजेन टेक्नॉलॉजी फाउंडेशन आणि जपानच्या नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ इन्फॉर्मेटिक्स हे मोठ्या भाषा मॉडेल्स (LLM) विकसित करण्यासाठी संयुक्तपणे कार्य करणार आहेत.
याशिवाय भारतातील सरवम AI आणि जपानची Preferred Networks या कंपन्या प्रगत कृत्रिम बुद्धिमत्ता तंत्रज्ञानाच्या विकास आणि संशोधनासाठी सहकार्य करतील. या भागीदारीचा उद्देश जागतिक स्तरावर स्पर्धात्मक AI उपाय विकसित करणे आणि तांत्रिक नवोपक्रमाला गती देणे हा आहे.
दोन्ही देशांनी मानव संसाधन विकासालाही प्राधान्य दिले आहे. करारानुसार २०३० पर्यंत ५०० भारतीय AI तज्ज्ञांना जपानमध्ये संशोधन, प्रशिक्षण आणि रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून दिल्या जातील. यामुळे दोन्ही देशांदरम्यान तांत्रिक कौशल्याची देवाणघेवाण वाढण्यास मदत होईल आणि भविष्यातील डिजिटल अर्थव्यवस्थेसाठी कुशल मनुष्यबळ तयार करण्यात योगदान मिळेल.
भारत आणि जपान यांनी आरोग्य क्षेत्रातील सहकार्याचा विस्तार करण्याचाही निर्णय घेतला आहे. दोन्ही देश औषधनिर्मिती, वैद्यकीय उपकरणे, जैवतंत्रज्ञान आणि आरोग्य संशोधनाशी संबंधित संयुक्त प्रकल्पांवर काम करतील. या भागीदारीचा उद्देश भारताची उत्पादन क्षमता आणि जपानचे प्रगत तंत्रज्ञान व गुणवत्ता मानके यांचा समन्वय साधून जागतिक बाजारासाठी परवडणारे आणि आधुनिक आरोग्यविषयक उपाय विकसित करणे हा आहे.
स्वच्छ ऊर्जा आणि शाश्वत विकासाला प्रोत्साहन देण्यासाठी भारत-जपान बायोगॅस उपक्रमाची घोषणा करण्यात आली. या कार्यक्रमांतर्गत भारतात सुमारे १,००० बायोगॅस आणि जैवखत प्रकल्प उभारले जाणार आहेत. या उपक्रमाचा उद्देश ग्रामीण अर्थव्यवस्था मजबूत करणे, कृषी अवशेषांचा अधिक प्रभावी वापर करणे आणि स्वच्छ ऊर्जा उत्पादनाला प्रोत्साहन देणे हा आहे.
