एलन मस्क यांच्या कंपनी न्यूरालिंकने (Neuralink) ब्रेन-कंप्युटर इंटरफेस तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने लकवा आणि अंधत्व यांसारख्या गंभीर समस्यांवर उपचार करण्यासाठी मोठे यश मिळवले असल्याचा दावा केला आहे. मस्क यांच्या म्हणण्यानुसार, हे तंत्रज्ञान मेंदू आणि शरीर यांच्यातील तुटलेला संबंध पुन्हा जोडण्यात मदत करेल, ज्यामुळे हालचाल आणि दृष्टी परत मिळू शकेल.
Elon Musk Neuralink: जगातील प्रसिद्ध उद्योगपती एलन मस्क यांनी अमेरिकेत न्यूरालिंक तंत्रज्ञानाबद्दल मोठे विधान केले आहे. या तंत्रज्ञानामुळे भविष्यात लकवाग्रस्त लोकांची शारीरिक क्षमता पुन्हा प्राप्त होऊ शकते, असे ते म्हणाले. न्यूरालिंकच्या मानवी चाचण्या आणि FDA कडून मिळालेल्या महत्त्वाच्या मंजुरीनंतर हा दावा करण्यात आला आहे. हे तंत्रज्ञान मेंदूच्या मोटर कॉर्टेक्सवर कार्य करते आणि पाठीच्या कण्याला झालेल्या दुखापतीमुळे तुटलेला मेंदू-शरीर संबंध पुन्हा जोडण्याचा प्रयत्न करते, ज्यामुळे गंभीर न्यूरोलॉजिकल (neurological) रुग्णांना आशेचा किरण दिसत आहे.
न्यूरालिंकची (Neuralink) तंत्रज्ञानाची कार्यपद्धती
न्यूरालिंकचा हा शोध मेंदूच्या मोटर कॉर्टेक्स नावाच्या भागावर आधारित आहे. हाच भाग आपल्या शरीराच्या हालचाली नियंत्रित करतो. पाठीच्या कण्यात नस दुखावल्यास, मेंदूचे सिग्नल शरीरापर्यंत पोहोचू शकत नाहीत आणि व्यक्ती पॅरालिसिसला (paralysis) बळी पडते.
एलन मस्क यांच्या म्हणण्यानुसार, न्यूरालिंकचे सिस्टम मेंदूपासून येणारे सिग्नल खराब झालेल्या भागाला बायपास करून पुढे पाठवते. म्हणजेच, मेंदू आणि शरीर यांच्यात पुन्हा संवाद स्थापित केला जातो. मस्क यांचा दावा आहे की याच तंत्रज्ञानाने संपूर्ण शरीराची कार्यक्षमता परत मिळवता येते.
N1 इम्प्लांट आणि मानवांवरील चाचणी
न्यूरालिंकने या तंत्रज्ञानाची घोषणा 2022 मध्ये केली आणि त्याच वर्षी मानवांवर त्याची चाचणी सुरू केली. कंपनीचे N1 इम्प्लांट एका लहान चिपसारखे असते, जे कवटीच्या हाडाच्या भागाच्या जागी बसवले जाते. ही चिप अत्यंत पातळ धाग्यांसारख्या इलेक्ट्रोडद्वारे थेट मेंदूशी जोडली जाते.
कंपनीच्या माहितीनुसार, N1 इम्प्लांटमध्ये एकूण 1,024 इलेक्ट्रोड आहेत, जे 64 अल्ट्रा-थिन थ्रेड्समध्ये विभागलेले आहेत. हे इलेक्ट्रोड मेंदूचे सिग्नल वाचून ते पुढे पाठवण्याचे काम करतात. सप्टेंबरमध्ये न्यूरालिंकने सांगितले की आतापर्यंत 12 रुग्णांमध्ये हे उपकरण यशस्वीरित्या इम्प्लांट केले गेले आहे.
दृष्टी परत मिळवण्याच्या दिशेने मोठे पाऊल
न्यूरालिंक केवळ हालचालींपुरते मर्यादित नाही. कंपनी अंध व्यक्तींसाठी एक खास ब्रेन चिपवर देखील काम करत आहे, ज्याला ब्लइंडसाईट (Blindsight) असे नाव देण्यात आले आहे. या उपकरणाचा उद्देश दृष्टी गमावलेल्या लोकांना पुन्हा पाहण्यास मदत करणे आहे.
जानेवारीच्या सुरुवातीला एलन मस्क यांनी सांगितले की, ब्लइंडसाईटला सप्टेंबर 2024 मध्ये अमेरिकन FDA कडून “ब्रेकथ्रू डिव्हाइस” (breakthrough device) म्हणून मान्यता मिळाली आहे. मस्क यांचा दावा आहे की ही चिप ज्या लोकांचा जन्मजात दृष्टीदोष आहे, त्यांच्यासाठी देखील प्रभावी ठरू शकते, परंतु त्यांचे व्हिज्युअल कॉर्टेक्स (visual cortex) योग्य स्थितीत असणे आवश्यक आहे.
2026 पासून मोठ्या प्रमाणावर उत्पादनाची योजना
एलन मस्क यांच्या म्हणण्यानुसार, न्यूरालिंक 2026 पासून त्यांच्या ब्रेन-कंप्युटर इंटरफेस उपकरणाचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन सुरू करण्याची तयारी करत आहे. यासोबतच शस्त्रक्रिया प्रक्रिया देखील जवळपास पूर्णपणे ऑटोमेटेड (automated) करण्याची योजना आहे, जेणेकरून हे तंत्रज्ञान अधिक लोकांपर्यंत सहज पोहोचू शकेल.
जर मस्क यांचे हे दावे येणाऱ्या वर्षांमध्ये खरे ठरले, तर ते वैद्यकीय विज्ञान आणि न्यूरोटेक्नोलॉजीच्या क्षेत्रात एक ऐतिहासिक बदल घडवून आणू शकते.
