राष्ट्रीय हातमाग दिनानिमित्त पंतप्रधान मोदींचे स्थानिक हातमाग वस्त्रे आणि पारंपरिक विणकामाला प्रोत्साहन देण्याचे आवाहन

राष्ट्रीय हातमाग दिनानिमित्त पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी देशवासीयांना स्थानिक वस्त्रे आणि पारंपरिक विणकामाला प्रोत्साहन देण्याचे आवाहन केले. त्यांनी सोशल मीडियावर एक व्हिडिओ शेअर करत भारताची समृद्ध हस्तकला आणि हातमाग उद्योग अधिक बळकट करण्यासाठी प्रत्येक नागरिकाची महत्त्वाची भूमिका असल्याचे म्हटले.

राष्ट्रीय हातमाग दिन 2026 निमित्त पंतप्रधानांनी नागरिकांना सोशल मीडियावर सक्रिय सहभाग नोंदवून स्थानिक हातमाग उत्पादनांचे प्रदर्शन करण्याचे तसेच ‘गेट रेडी विद मी’ (GRWM) ट्रेंडच्या माध्यमातून भारतीय वस्त्रवैविध्य जगासमोर मांडण्याचे आवाहन केले.

पंतप्रधानांनी म्हटले की, डिजिटल प्लॅटफॉर्म आज सांस्कृतिक वारसा नव्या पिढीपर्यंत पोहोचविण्याचे प्रभावी माध्यम बनले आहेत. नागरिकांनी आपल्या आवडत्या हातमाग वस्त्रांमध्ये व्हिडिओ आणि छायाचित्रे शेअर केल्यास भारतीय हस्तकला आणि पारंपरिक विणकामाला व्यापक ओळख मिळू शकते. त्यांनी सोशल मीडिया वापरकर्त्यांना #NationalHandloomDay हा हॅशटॅग वापरण्याचेही आवाहन केले.

भारतात दरवर्षी 7 ऑगस्ट रोजी राष्ट्रीय हातमाग दिन साजरा केला जातो. हा दिवस 1905 मध्ये सुरू झालेल्या स्वदेशी आंदोलनाच्या स्मरणार्थ पाळला जातो. या आंदोलनाने भारतीय उद्योग आणि स्थानिक उत्पादनांना प्रोत्साहन देण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली होती.

हातमाग क्षेत्र हे भारताच्या सांस्कृतिक ओळखीचे प्रतीक असून लाखो लोकांच्या उपजीविकेचे प्रमुख साधन आहे. तज्ज्ञांच्या मते, भारताचा हातमाग उद्योग हा जगातील सर्वात मोठ्या पारंपरिक वस्त्र क्षेत्रांपैकी एक आहे. या क्षेत्राने शतकानुशतके जुन्या विणकाम तंत्रज्ञान, प्रादेशिक कलाशैली आणि हस्तनिर्मित वस्त्रांचा वारसा जपला आहे. पर्यावरणपूरक उत्पादन पद्धतीमुळे हे क्षेत्र टिकाऊ फॅशन (Sustainable Fashion) च्या जागतिक मागणीशीही सुसंगत मानले जाते.

राष्ट्रीय हातमाग दिनानिमित्त वस्त्रोद्योग मंत्रालयाकडून नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवन सांस्कृतिक केंद्रात 12 व्या राष्ट्रीय हातमाग दिन समारंभाचे आयोजन करण्यात येणार आहे. या कार्यक्रमात भारतातील विविध विणकाम परंपरा, हस्तनिर्मित वस्त्रे आणि विणकर समाजाच्या योगदानाचा गौरव करण्यात येईल.

या समारंभाला राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू प्रमुख पाहुण्या म्हणून उपस्थित राहतील. तसेच केंद्रीय वस्त्रोद्योग मंत्री, वस्त्रोद्योग मंत्रालयाचे वरिष्ठ अधिकारी, विविध राज्यांतील विणकर, डिझाइन तज्ज्ञ, उद्योग प्रतिनिधी आणि इतर मान्यवर उपस्थित राहणार आहेत.

या प्रसंगी देशातील उत्कृष्ट विणकर आणि शिल्पकारांचा गौरव करण्यात येणार आहे. एकूण 22 प्रतिष्ठित पुरस्कार प्रदान केले जाणार असून त्यामध्ये तीन संत कबीर हातमाग पुरस्कार आणि 19 राष्ट्रीय हातमाग पुरस्कारांचा समावेश आहे.

या पुरस्कारांचा उद्देश पारंपरिक विणकाम तंत्रांचे जतन, नवकल्पनांना प्रोत्साहन आणि भारतीय हातमाग उत्पादनांना नवी ओळख मिळवून देण्यासाठी योगदान देणाऱ्या कारागिरांचा सन्मान करणे हा आहे. पुरस्कार विजेत्यांच्या कलाकृतींचे प्रदर्शनही आयोजित करण्यात येणार असून, त्यामध्ये अभ्यागतांना भारतातील विविध प्रादेशिक विणकाम शैली जवळून पाहण्याची संधी मिळेल.

समारंभादरम्यान हातमागाशी संबंधित विशेष प्रकाशनांचे प्रकाशन करण्यात येणार असून विविध पारंपरिक विणकाम तंत्रांचे प्रात्यक्षिकही सादर केले जाईल. अभ्यागतांना कानी विणकाम, कच्छ हस्तकला, नैसर्गिक रंगांपासून तयार केलेली वस्त्रे आणि इतर हस्तनिर्मित उत्पादने पाहण्याची संधी मिळेल.

तज्ज्ञांच्या मते, आधुनिक डिझाइन आणि पारंपरिक हस्तकलेच्या संयोगामुळे भारतीय हातमाग उद्योगाला जागतिक बाजारपेठेत नव्या संधी उपलब्ध झाल्या आहेत. आज अनेक आंतरराष्ट्रीय फॅशन ब्रँड आणि डिझाइनर भारतीय हस्तनिर्मित वस्त्रांमध्ये रस दाखवत आहेत.

भारताचा हातमाग उद्योग 35 लाखांहून अधिक लोकांना प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष रोजगार उपलब्ध करून देतो. या क्षेत्रात महिलांचा सहभाग विशेष उल्लेखनीय असून त्या एकूण कार्यबलाचा मोठा हिस्सा आहेत. ग्रामीण अर्थव्यवस्था बळकट करण्यातही हातमाग उद्योगाची महत्त्वाची भूमिका मानली जाते.