अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अमेरिकेच्या लष्करी शस्त्रसाठा आणि दारुगोळ्यात कमतरता असल्याच्या बातम्या पूर्णपणे फेटाळून लावत देशाकडे पुरेशा प्रमाणात शस्त्रसाठा उपलब्ध असल्याचे म्हटले आहे. आवश्यकतेनुसार नव्या शस्त्रांचे उत्पादनही सातत्याने सुरू असल्याचे त्यांनी सांगितले. सोशल मीडियावरील आपल्या निवेदनात त्यांनी राष्ट्रीय सुरक्षेशी संबंधित गोपनीय माहिती लीक करणाऱ्यांची ओळख पटवली जात असून दोषी आढळणाऱ्यांविरुद्ध दीर्घ कारावासाची शिक्षा मागितली जाईल, असेही म्हटले.
हे वक्तव्य अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष सहा महिन्यांहून अधिक काळ सुरू असताना आणि युद्धविराम किंवा कायमस्वरूपी शांतता कराराबाबत अद्याप स्पष्टता नसलेल्या पार्श्वभूमीवर आले आहे. याच काळात अमेरिकेच्या लष्करी साठ्याबाबत, विशेषतः लांब पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्रांबाबत आणि हवाई संरक्षण प्रणालीतील शस्त्रांच्या उपलब्धतेबाबत विविध अहवाल समोर आले आहेत.
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अमेरिकेकडे विविध प्रकारच्या शस्त्रांचा आणि दारुगोळ्याचा मोठा साठा असल्याचा दावा केला. संरक्षण उत्पादन सातत्याने सुरू असून गरजेनुसार अतिरिक्त शस्त्रांची निर्मिती करून ती लष्करी साठ्यात समाविष्ट केली जात असल्याचे त्यांनी सांगितले.
अमेरिकेची लष्करी क्षमता कोणत्याही संभाव्य आव्हानाला तोंड देण्यासाठी पूर्णपणे सक्षम असल्याचे त्यांनी नमूद केले आणि शस्त्रटंचाईच्या बातम्या प्रत्यक्ष परिस्थितीचे प्रतिनिधित्व करत नसल्याचे म्हटले.
ट्रम्प यांनी राष्ट्रीय सुरक्षेशी संबंधित माहिती माध्यमांपर्यंत पोहोचवणाऱ्यांबद्दल नाराजी व्यक्त केली. अशा प्रकारे गोपनीय माहिती लीक करणे देशाच्या हिताविरुद्ध असल्याचे त्यांनी सांगितले. संबंधित व्यक्तींची ओळख पटवून त्यांच्याविरुद्ध कठोर कायदेशीर कारवाई केली जाईल, असे त्यांनी म्हटले.
सुरक्षेशी संबंधित बाबींमध्ये गोपनीयता राखणे अत्यावश्यक असल्याचेही त्यांनी नमूद केले. अशा माहितीच्या सार्वजनिक प्रकटीकरणामुळे लष्करी धोरण आणि राष्ट्रीय सुरक्षेवर परिणाम होऊ शकतो, असे त्यांनी सांगितले.
अलिकडील काळात अनेक आंतरराष्ट्रीय माध्यमांच्या अहवालांमध्ये इराणसोबत सुरू असलेल्या संघर्षामुळे आणि इतर लष्करी मोहिमांमुळे अमेरिकेने मोठ्या प्रमाणावर लांब पल्ल्याची अचूक क्षेपणास्त्रे तसेच हवाई संरक्षण प्रणालीमध्ये वापरली जाणारी शस्त्रे वापरल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
या अहवालांनंतर भविष्यातील संभाव्य संघर्षांसाठी अमेरिकेकडे पुरेसा लष्करी साठा शिल्लक आहे का, याबाबत चर्चा सुरू झाली. मात्र, अमेरिकन प्रशासनाने या दाव्यांचे सातत्याने खंडन केले आहे.
अमेरिकेच्या शस्त्रसाठ्याबाबत उपस्थित झालेल्या प्रश्नांच्या पार्श्वभूमीवर इराणच्या संरक्षण अधिकाऱ्यांनी देशाची स्वदेशी संरक्षण तंत्रज्ञान क्षमता आणि देशांतर्गत विकसित शस्त्रे कोणत्याही बाह्य धोक्याला तोंड देण्यास सक्षम असल्याचे म्हटले.
गेल्या काही वर्षांत संरक्षण उत्पादन क्षमता मजबूत करण्यात आली असून आधुनिक क्षेपणास्त्रे आणि इतर लष्करी प्रणालींच्या विकासात सातत्याने गुंतवणूक करण्यात आल्याचे इराणने सांगितले.
राष्ट्रीय सुरक्षेवर लक्ष ठेवणाऱ्या अनेक तज्ज्ञांच्या मते आधुनिक क्षेपणास्त्रे आणि प्रगत संरक्षण प्रणालींचे उत्पादन ही अत्यंत गुंतागुंतीची आणि वेळखाऊ प्रक्रिया आहे. अशा शस्त्रांच्या विकासापासून आदेश, उत्पादन आणि सैन्यापर्यंत वितरण होण्यासाठी अनेक महिने किंवा काहीवेळा अनेक वर्षे लागू शकतात.
त्यामुळे मोठ्या लष्करी कारवाईदरम्यान मोठ्या प्रमाणावर शस्त्रांचा वापर झाल्यास त्यांचा साठा पूर्ववत करण्यासाठी वेळ लागणे स्वाभाविक असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
काही स्वतंत्र संरक्षण विश्लेषण संस्थांनी सार्वजनिकरीत्या उपलब्ध आकडेवारीच्या आधारे अमेरिकेच्या काही प्रमुख क्षेपणास्त्र साठ्यात घट झाल्याचा अंदाज व्यक्त केला आहे. यात विशेषतः पॅट्रियट आणि THAAD हवाई संरक्षण प्रणालींमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या क्षेपणास्त्रांचा उल्लेख करण्यात आला आहे.
मात्र, अमेरिकन सरकारने या अंदाजांची अधिकृत पुष्टी केलेली नाही. संरक्षण विभागाचे म्हणणे आहे की प्रत्यक्ष लष्करी साठ्याशी संबंधित माहिती गोपनीय असून राष्ट्रीय सुरक्षेच्या कारणास्तव ती सार्वजनिक केली जात नाही.
अमेरिका केवळ पश्चिम आशियातच नव्हे, तर इतर प्रदेशांमध्येही आपल्या सहयोगी देशांना लष्करी मदत पुरवत आहे. रशिया-युक्रेन युद्धादरम्यान अमेरिकेने युक्रेनला मोठ्या प्रमाणावर संरक्षण उपकरणे आणि क्षेपणास्त्रे उपलब्ध करून दिली आहेत.
विश्लेषकांच्या मते एकाच वेळी अनेक आघाड्यांवर लष्करी मदत दिल्यामुळे शस्त्रांची मागणी वाढणे स्वाभाविक असून त्यामुळे उत्पादन क्षमतेवर अतिरिक्त दबाव निर्माण होऊ शकतो.
अमेरिकन प्रशासनाने यापूर्वीही भविष्यातील गरजा लक्षात घेऊन संरक्षण उत्पादन वाढवण्याचे संकेत दिले आहेत. संरक्षण विभागाने सैन्यासाठी नवीन शस्त्रे, क्षेपणास्त्रे आणि लष्करी उपकरणांचे उत्पादन वेगाने करण्यासाठी अतिरिक्त अर्थसंकल्पीय तरतुदीची मागणी केली आहे.
जागतिक सुरक्षा आव्हाने आणि वाढते भूराजकीय तणाव लक्षात घेता येत्या काही वर्षांत अमेरिका संरक्षण उद्योगात अधिक गुंतवणूक करू शकते, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
अमेरिकेच्या लष्करी साठ्याबाबत सुरू झालेली चर्चा केवळ देशांतर्गत राजकारणापुरती मर्यादित नसून तिचा परिणाम जागतिक सुरक्षा व्यवस्था, सहयोगी देशांच्या संरक्षण धोरणांवर आणि आंतरराष्ट्रीय शक्ती संतुलनावर होऊ शकतो.
भविष्यात मोठ्या प्रादेशिक किंवा जागतिक संघर्षाची परिस्थिती निर्माण झाल्यास प्रमुख लष्करी शक्तींची उत्पादन क्षमता, शस्त्रसाठा आणि संरक्षण पुरवठा साखळी महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते. सध्या अमेरिकन प्रशासनाने देश पूर्णपणे सज्ज असल्याचे म्हटले असून संरक्षण तज्ज्ञ सार्वजनिकरीत्या उपलब्ध आकडेवारीच्या आधारे प्रत्यक्ष परिस्थितीचे मूल्यांकन सुरू ठेवत आहेत.
