भारतीय रेल्वेने अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती (SC/ST) कर्मचाऱ्यांच्या बिगर-सुरक्षा श्रेणीतील पदांवरील पदोन्नतीसाठी पात्रता गुणांमध्ये 10 टक्के सवलत देण्याचे निर्देश जारी केले आहेत. आरक्षित पदे रिक्त राहिल्यास ‘बेस्ट अमंगस्ट द फेल्ड’ व्यवस्थेनुसार निर्धारित किमान गुण मिळवलेल्या अपयशी कर्मचाऱ्यांमधून चांगली कामगिरी करणाऱ्यांना पदोन्नतीची संधी दिली जाईल.
रेल्वे बोर्डाने सर्व विभागीय महाव्यवस्थापक आणि उत्पादन युनिट्सना नवीन मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत. त्यानुसार बिगर-सुरक्षा श्रेणीतील पदांवर SC/ST कर्मचाऱ्यांच्या पदोन्नतीसाठी पात्रता निकषांमध्ये सवलत देण्यात आली आहे. आरक्षित पदे रिक्त राहू नयेत आणि विविध विभागांमध्ये पदोन्नती प्रक्रिया एकसमान राहावी, हा या निर्देशांचा उद्देश आहे.
ग्रुप ‘सी’ पदांवरील ज्येष्ठतेच्या आधारे होणाऱ्या निवड प्रक्रियेत SC/ST कर्मचाऱ्यांना व्यावसायिक क्षमता आणि एकूण एकत्रित गुणांमध्ये 10 टक्के सवलत मिळेल. तसेच ग्रुप ‘सी’ मधून ग्रुप ‘बी’ मधील 70 टक्के निवड कोट्यात सामान्य प्रवर्गासाठी लेखी परीक्षा आणि एकूण गुणांमध्ये 60 टक्के कटऑफच्या तुलनेत SC/ST कर्मचाऱ्यांसाठी ही मर्यादा 50 टक्के असेल.
मात्र, सेवा नोंदीमध्ये किमान 15 गुण मिळवणे अनिवार्य राहील.
रेल्वे बोर्डाच्या नवीन नियमांमध्ये आरक्षित पदे भरण्यासाठी ‘बेस्ट अमंगस्ट द फेल्ड’ व्यवस्थाही स्पष्ट करण्यात आली आहे. 10 टक्के निर्धारित सवलत दिल्यानंतरही पुरेसे SC/ST कर्मचारी पदोन्नतीसाठी पात्र ठरले नाहीत आणि आरक्षित पदे रिक्त राहिली, तर या व्यवस्थेनुसार अपयशी उमेदवारांमधून चांगली कामगिरी करणाऱ्यांची गुणवत्ता यादी तयार केली जाईल.
यासाठी उमेदवाराला लेखी परीक्षा, मुलाखत आणि सेवा नोंद यामध्ये स्वतंत्रपणे तसेच एकूण मिळून किमान 20 टक्के गुण मिळवणे आवश्यक असेल. निर्धारित अटी पूर्ण करणाऱ्या अपयशी कर्मचाऱ्यांपैकी अधिक गुण मिळवणाऱ्यांना उपलब्ध आरक्षित पदांवर पदोन्नतीची संधी दिली जाईल.
विविध रेल्वे मंडळांमध्ये SC/ST पदोन्नतीच्या नियमांबाबत दीर्घकाळापासून संभ्रमाची स्थिती होती. पात्र उमेदवार उपलब्ध न झाल्यामुळे अनेक आरक्षित पदे रिक्त राहत होती.
‘बेस्ट अमंगस्ट द फेल्ड’ व्यवस्थेनुसार पदोन्नती मिळालेल्या कर्मचाऱ्यांना सुरुवातीला 6 महिन्यांसाठी तदर्थ आधारावर पदोन्नती दिली जाईल. या कालावधीत त्यांच्या कामकाजाचे, कार्यक्षमतेचे आणि आचरणाचे मूल्यांकन केले जाईल.
सहा महिने पूर्ण झाल्यानंतर सक्षम प्राधिकारी कामगिरीचा आढावा घेतील. संबंधित कर्मचाऱ्याचे काम समाधानकारक आढळल्यासच पदोन्नती नियमित म्हणजे कायमस्वरूपी केली जाईल.
रेल्वेने स्पष्ट केले आहे की ट्रेन संचालन आणि प्रवाशांच्या सुरक्षेशी संबंधित सुरक्षा श्रेणीतील पदांवर पात्रता गुण किंवा इतर निकषांमध्ये कोणतीही सवलत दिली जाणार नाही. सुरक्षा संबंधित पदांसाठी विद्यमान पात्रता निकष लागू राहतील.
याशिवाय, ग्रुप ‘सी’ अंतर्गत Limited Departmental Competitive Examination (LDCE) मध्येही ‘बेस्ट अमंगस्ट द फेल्ड’ व्यवस्था लागू होणार नाही. या प्रक्रियेत गुणवत्ता यादीच्या आधारे पॅनेल तयार केले जाते.
रेल्वेने हेही स्पष्ट केले आहे की SC/ST कर्मचारी कोणत्याही सवलतीचा लाभ न घेता सामान्य पात्रता निकषांच्या आधारे निवडले गेल्यास त्यांना अनारक्षित (UR) जागेवर समायोजित केले जाईल. त्यामुळे आरक्षित कोट्यातील जागा इतर पात्र SC/ST कर्मचाऱ्यांसाठी उपलब्ध राहील. यापूर्वी पूर्ण झालेल्या निवड प्रक्रियांचा नवीन नियमांनुसार पुन्हा आढावा घेतला जाणार नाही.
