राजस्थान: लासरी येथील शासकीय उच्च माध्यमिक शाळेत बंशी वाल्मिकी नावाचे एक कर्मचारी सफाई कामगार म्हणून कार्यरत होते. बंशी वाल्मिकी यांनी मिळेल ते काम करून आपल्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह केला. सुमारे १० वर्षांपूर्वी त्यांचे अचानक निधन झाले. त्यांच्या कुटुंबावर दुःखाचा डोंगर कोसळला. घरी त्यांची पत्नी, दोन मुली - पूजा आणि सुनीता - आणि एक मुलगा होता. कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती अत्यंत बिकट होती.
वडिलांच्या निधनानंतर पूजा आणि सुनीता यांनी हिंमत हरली नाही. त्यांनी वडिलांच्या जागी त्याच शाळेत सफाईचे काम स्वीकारले. हळूहळू वेळ निघून गेला, दोन्ही बहिणी मोठ्या झाल्या आणि त्यांचे लग्नाचे वय आले. परंतु, घरातील बेताची परिस्थिती असल्यामुळे त्यांचे लग्न लावणं कुटुंबासाठी सोपे नव्हते.
जिथे एक शिक्षक बनले पालक
याच दरम्यान शाळेचे मुख्याध्यापक हरवीर सिंह जाखड यांनी एक संवेदनशील आणि प्रशंसनीय पुढाकार घेतला. त्यांनी शाळेतील कर्मचाऱ्यांसोबत बैठक घेऊन दोन्ही मुलींचे सामूहिक विवाह सोहळा आयोजित करण्याचा प्रस्ताव ठेवला. मुख्याध्यापकांनी सांगितले की, या मुली केवळ एका कर्मचाऱ्याच्या मुली नाहीत, तर त्या संपूर्ण शाळेच्या कुटुंबाची जबाबदारी आहे.
कर्मचाऱ्यांनीही कोणतीही शंका न घेता या प्रस्तावाला स्वीकारले. त्यानंतर आर्थिक मदतीसाठी दोन दानशूर व्यक्तींशी संपर्क साधला गेला. इतकेच नव्हे, तर गावोगावी जाऊन लोकांकडे मदतीची विनंती केली गेली.
तीन गावांने उचलली जबाबदारी
मुख्याध्यापक आणि शालेय कर्मचाऱ्यांच्या प्रयत्नांना यश आले. लासरी गावाबरोबरच लुनोदा आणि नेतडों की ढाणी येथील ग्रामस्थही या नेक कामात सहभागी झाले. कोणी धान्य दिले, कोणी कपडे, कोणी रोख रक्कम दिली, तर कोणी श्रम आणि वेळेचे योगदान दिले. प्रत्येक घरातून मदतीचा हात पुढे आला.
१३ डिसेंबर रोजी दोन्ही बहिणींच्या लग्नासाठी प्रशासनाची परवानगी घेण्यात आली. त्यानंतर शासकीय शाळेच्या इमारतीला आकर्षकपणे सजवण्यात आले. शाळेचा परिसर एखाद्या विवाह महलासारखा दिसत होता.
शाळा बनली मायका
पूजा आणि सुनीताच्या लग्नाशी संबंधित सर्व विधी शाळेच्या परिसरातच पार पडले. मागील सुमारे दहा दिवसांपासून शाळेचे वातावरण पूर्णपणे बदलले होते. हळद, मेहंदी, पिवळे तांदूळ आणि महिला संगीत यांसारखे सर्व शुभ कार्यक्रम येथेच आयोजित केले गेले. या कार्यक्रमांमध्ये शाळेतील महिला शिक्षकांनी आई आणि नातेवाईकांची भूमिका निभावली.
गावातील महिलांनी पारंपरिक गाणी गाऊन दोन्ही मुलींना आशीर्वाद दिला. लग्नाची निमंत्रण पत्रिकाही गावाकडूनच छापण्यात आली. पत्रिका लिहिण्यापासून ते घरोघरी पोहोचवण्याची संपूर्ण जबाबदारी शालेय कर्मचारी आणि गावकऱ्यांनी मिळून घेतली, ज्यामुळे हे लग्न संपूर्ण गावाला एकत्र आणणारे आयोजन बनले.
फेऱ्यांच्या वेळी शाळा झाली भावुक
लग्नाच्या दिवशी शाळेच्या परिसरात खास व्यवस्था करण्यात आली होती. पाहुण्यांचे पारंपरिक राजस्थानी पद्धतीने स्वागत करण्यात आले. शाळेतील विद्यार्थिनी राजस्थानी पोशाखात तिलक लावून पाहुण्यांचे स्वागत करत होत्या. शालेय कर्मचारी आणि गावकऱ्यांनी मोत्यांच्या माळा घालून अतिथींचा सत्कार केला.
फेऱ्यांचा विधीही शाळेच्या परिसरातच पार पडला. या वेळी अनेक शिक्षक आणि गावकऱ्यांच्या डोळ्यात पाणी आले. त्यांनी सांगितले की, आज ते शिक्षक नसून या मुलींचे पालक आहेत.
लग्नात भोजनाची व्यवस्था एकाच ठिकाणी करण्यात आली होती. सर्व जाती आणि वर्गाच्या लोकांनी कोणताही भेदभाव न करता एकाच ठिकाणी बसून भोजन केले. हे दृश्य सामाजिक सलोखा आणि बंधुभावाचा मजबूत संदेश देत होते. सायंकाळपर्यंत फेऱ्यांचा विधी पूर्ण झाला आणि दोन्ही बहिणी विवाहबंधनात अडकल्या.
मुलींच्या तोंडून
पूजाचे लग्न मकराना जवळच्या मनाना गावचे महेंद्र यांच्याशी आणि सुनीताचे लग्न डीडवाना क्षेत्रातील कीचक गावचे नरसी यांच्याशी झाले.
पूजा भावुक होऊन म्हणाली, ‘आज आमच्यामुळे संपूर्ण गाव एक झाले आहे. वडिलांची आठवण नेहमी राहील, पण आज संपूर्ण गाव आमच्यासाठी कुटुंब बनून उभे आहे, याचा आनंद आहे.’
सुनीता म्हणाली की, तिला कधीही असे वाटले नाही की ती एकटी आहे. प्रत्येक पाऊल टाकतांना शालेय कर्मचारी आणि गावकऱ्यांचा पाठिंबा मिळाला.
पंचायत समिती सदस्य महेंद्र शेखावत म्हणाले की, मुख्याध्यापक हरवीर सिंह जाखड यांचा हा पुढाकार संपूर्ण गावासाठी प्रेरणादायी आहे. ते म्हणाले, ‘हे केवळ दोन मुलींचे लग्न नाही, तर समाजात बदलाची सुरुवात आहे. आता या मुली केवळ शाळेच्या नाही, तर संपूर्ण गावाच्या मुली आहेत.’
