मध्य पूर्वेत अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणाव पुन्हा एकदा उच्चांकावर पोहोचला असून सलग दुसऱ्या दिवशी दोन्ही देशांदरम्यान हवाई हल्ले आणि प्रत्युत्तरात्मक कारवायांची मालिका सुरू राहिली आहे. या घडामोडींमुळे प्रादेशिक स्थैर्याला गंभीर धोका निर्माण झाल्याची परिस्थिती असून अनेक आखाती देशांनी सुरक्षा इशारे जारी केले आहेत. तसेच आंतरराष्ट्रीय समुदायातही चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
अमेरिकेने इराणमधील अनेक लष्करी आणि धोरणात्मक ठिकाणांवर हवाई हल्ले केल्यानंतर इराणने प्रत्युत्तर देताना कुवैत, बहरीन आणि अमेरिकन लष्करी उपस्थिती असलेल्या इतर भागांना लक्ष्य केल्याचा दावा केला आहे. त्याचवेळी होर्मुज सामुद्रधुनीबाबतही वाद निर्माण झाला असून इराणने ती बंद करण्याची घोषणा केल्याचा दावा करण्यात आला आहे.
वृत्तांनुसार, अमेरिकन सैन्याने गुरुवारी पहाटे इराणमधील अनेक महत्त्वाच्या लष्करी ठिकाणांवर व्यापक हवाई हल्ले केले. या कारवाईत टॉमहॉक क्षेपणास्त्रे आणि लढाऊ विमानांचा वापर करण्यात आल्याचे सांगण्यात आले. केश्म बेट, बंदर अब्बास, मीनाब आणि सीरिक या भागांमध्ये स्फोटांचे आवाज ऐकू आल्याची माहिती स्थानिक माध्यमांनी दिली. हल्ल्यांनंतर अनेक भागांमध्ये हवाई संरक्षण यंत्रणा सक्रिय करण्यात आल्याचेही वृत्त आहे.
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी दावा केला की, इराण अणुकरारासंदर्भातील चर्चेत विलंब करत असल्यामुळे ही कारवाई आवश्यक ठरली. अमेरिकन सेंट्रल कमांडनुसार, या हल्ल्यांचा उद्देश इराणची हवाई संरक्षण क्षमता, देखरेख यंत्रणा आणि दळणवळण व्यवस्था कमकुवत करणे हा होता.
अमेरिकन हल्ल्यांनंतर इराणने तात्काळ प्रत्युत्तरात्मक कारवाई केल्याचा दावा केला. इराणी रिव्होल्युशनरी गार्ड (IRGC) यांच्या म्हणण्यानुसार, कुवैत आणि बहरीनमधील अमेरिकन लष्करी तळांवर क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले करण्यात आले. तसेच जॉर्डनमधील अल-अजराक एअरबेसवर 12 बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे डागल्याचाही दावा इराणने केला आहे. इराणी माध्यमांच्या वृत्तानुसार, या हल्ल्यांमध्ये अमेरिकन लढाऊ विमानांशी संबंधित पायाभूत सुविधांना लक्ष्य करण्यात आले.
मात्र, जॉर्डनच्या सैन्याने हे दावे अंशतः फेटाळून लावत अनेक क्षेपणास्त्रे मार्गातच अडवण्यात आल्याचे सांगितले. कोणत्याही मोठ्या नुकसानीची पुष्टी झालेली नसल्याचेही त्यांनी म्हटले आहे.
या संघर्षाचा सर्वाधिक परिणाम जागतिक ऊर्जा बाजारावर दिसून आला आहे. इराणने होर्मुज सामुद्रधुनी बंद करण्याची घोषणा केल्याच्या पार्श्वभूमीवर आंतरराष्ट्रीय तेलाच्या किमतींमध्ये तीव्र वाढ नोंदवली गेली. ब्रेंट क्रूड आणि WTI क्रूड या दोन्ही प्रकारच्या तेलाच्या किमतींमध्ये 2 टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली आहे. होर्मुज सामुद्रधुनी ही जागतिक तेल वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते आणि जागतिक तेलपुरवठ्याचा मोठा हिस्सा या मार्गाने जातो.
तथापि, अमेरिकन सेंट्रल कमांडने इराणचा दावा फेटाळून लावत आंतरराष्ट्रीय सागरी मार्ग खुले असल्याचे सांगितले आहे. तसेच या मार्गांच्या सुरक्षेसाठी देखरेख वाढवण्यात आल्याचेही त्यांनी म्हटले आहे.
तणावाच्या पार्श्वभूमीवर आखाती देशांमधील सुरक्षा परिस्थितीही गंभीर झाली आहे. बहरीनमध्ये अनेक वेळा एअर रेड सायरन वाजवण्यात आले असून नागरिकांना सुरक्षित ठिकाणी जाण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. कुवैतनेही आपल्या हद्दीत क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ल्यांची माहिती मिळाल्याचे सांगितले असून सुरक्षा यंत्रणांना उच्च सतर्कतेवर ठेवण्यात आले आहे. सैन्याने सातत्याने प्रत्युत्तरात्मक कारवाया सुरू असल्याचा दावा केला आहे.
स्थानिक प्रशासनाने नागरिकांना अफवांकडे दुर्लक्ष करून केवळ अधिकृत माहितींवर विश्वास ठेवण्याचे आवाहन केले आहे.
जॉर्डनच्या सैन्याने आपल्या हवाई क्षेत्राकडे येणारी अनेक क्षेपणास्त्रे हवेतच नष्ट केल्याचा दावा केला आहे. सैन्यानुसार, काही भागांमध्ये अवशेष पडले असले तरी मोठ्या नुकसानीची किंवा जीवितहानीची माहिती मिळालेली नाही. इराणने जॉर्डनमधील अमेरिकन हवाई तळाला लक्ष्य केल्याचा दावा केला असला तरी जॉर्डनने तो पूर्णपणे मान्य केलेला नाही.
वाढत्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर रशियाने दोन्ही देशांना संयम बाळगण्याचे आणि लष्करी कारवाया थांबवून राजनैतिक मार्ग स्वीकारण्याचे आवाहन केले आहे. दुसरीकडे, कतारने एक प्रतिनिधीमंडळ इराणमध्ये पाठवले असून प्रादेशिक तणाव कमी करणे आणि अमेरिका-इराण संवादाला चालना देणे हा त्यामागील उद्देश असल्याचे सांगितले जात आहे.
ओमानच्या किनारपट्टीजवळ एका तेलवाहू जहाजावर झालेल्या हल्ल्यानंतर आग लागल्याचीही माहिती समोर आली आहे. जहाजावर विविध देशांतील कर्मचारी होते, त्यात भारतीय नागरिकांचाही समावेश असल्याचे सांगितले जात आहे. या घटनेत एका व्यक्तीचा मृत्यू झाला असून काही जण बेपत्ता असल्याची पुष्टी झाली आहे. या घटनेमुळे सागरी व्यापार आणि ऊर्जा पुरवठा मार्गांच्या सुरक्षेबाबत प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.
दोन्ही देशांकडून मोठ्या प्रमाणावर लष्करी दावे करण्यात येत आहेत. इराणने 18 अमेरिकन तळांवर हल्ले केल्याचा दावा केला आहे, तर अमेरिकेने हे दावे फेटाळले आहेत. त्याचप्रमाणे, अमेरिकन हल्ल्यांमुळे इराणमध्ये मोठे नुकसान झाल्याचे दावेही समोर आले आहेत. मात्र, या दाव्यांची स्वतंत्रपणे पुष्टी झालेली नाही.
