चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग मंगळवारी उत्तर कोरियाची राजधानी प्योंगयांग येथे पोहोचले. तेथे ते उत्तर कोरियाचे नेते किम जोंग उन यांच्यासोबत महत्त्वपूर्ण बैठक घेणार आहेत. 2019 नंतरचा हा त्यांचा पहिला अधिकृत उत्तर कोरिया दौरा असून, आंतरराष्ट्रीय राजकारणाच्या दृष्टीने त्याकडे महत्त्वाच्या घडामोडी म्हणून पाहिले जात आहे. हा दौरा अशा वेळी होत आहे, जेव्हा जागतिक स्तरावर अमेरिका-चीन तणाव, रशिया-युक्रेन युद्ध आणि कोरियन द्वीपकल्पातील अस्थिरता कायम आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, हा दौरा केवळ औपचारिक राजनैतिक उपक्रम नसून आशिया-प्रशांत प्रदेशातील शक्ती-संतुलनावर परिणाम करू शकणारे पाऊल आहे. या दौऱ्याद्वारे चीन आपल्या पारंपरिक सहयोगी उत्तर कोरियावरील प्रभाव पुन्हा मजबूत करण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे मानले जात आहे.
शी जिनपिंग यांच्या आगमनानिमित्त प्योंगयांगमध्ये कडक सुरक्षा व्यवस्था करण्यात आली. विमानतळ आणि परिसरात मोठ्या प्रमाणात सैनिक तैनात करण्यात आले तसेच औपचारिक लष्करी सलामी देण्यात आली. राज्य माध्यमांच्या माहितीनुसार, संपूर्ण परिसराची विशेष सजावट करण्यात आली होती आणि दोन्ही देशांतील “अटूट मैत्री” दर्शविणारे फलक लावण्यात आले होते.
चिनी राज्य माध्यमांनी प्रसिद्ध केलेल्या व्हिडिओमध्ये विमान उतरतानाच्या वेळी उत्तर कोरियाचे सैनिक रांगेत उभे असल्याचे आणि सुरक्षा ताफा पूर्णपणे नियंत्रणात असल्याचे दिसून आले. या दृश्यातून दोन्ही देशांमधील धोरणात्मक संबंधांची दृढता अधोरेखित होत असल्याचे नमूद करण्यात आले.
या उच्चस्तरीय बैठकीत अनेक महत्त्वाच्या विषयांवर चर्चा होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. त्यामध्ये कोरियन द्वीपकल्पातील अणु कार्यक्रम हा प्रमुख विषय असणार असल्याचे मानले जाते. या कार्यक्रमाबाबत पाश्चात्य देशांनी दीर्घकाळ चिंता व्यक्त केली आहे. याशिवाय अमेरिका आणि दक्षिण कोरियासोबत उत्तर कोरियाचे संबंधही चर्चेच्या केंद्रस्थानी राहू शकतात.
वृत्तांनुसार, रशिया आणि उत्तर कोरिया यांच्यात वाढत असलेले लष्करी व आर्थिक संबंधही बैठकीतील महत्त्वाचा विषय असू शकतात. तसेच व्यापार, ऊर्जा सहकार्य आणि प्रादेशिक सुरक्षा यांसारख्या मुद्द्यांवरही चर्चा अपेक्षित आहे.
गेल्या काही वर्षांत रशिया आणि उत्तर कोरिया यांच्यात वाढलेल्या जवळीकीमुळे चीनच्या धोरणात्मक स्थितीसमोर आव्हाने निर्माण झाली आहेत. रशिया-युक्रेन युद्धानंतर मॉस्को आणि प्योंगयांग यांच्यातील लष्करी सहकार्य वाढल्याचे मानले जाते. उत्तर कोरियाने रशियाला सैनिक आणि शस्त्रसामग्रीची मदत दिली असल्याचे मानले जाते, तर त्याबदल्यात त्याला आर्थिक सहाय्य आणि ऊर्जा संसाधने मिळाल्याचेही सांगितले जाते.
या घडामोडींमुळे उत्तर कोरियावरील चीनचा पारंपरिक प्रभाव कमी होत असल्याची चिंता व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळे शी जिनपिंग यांचा हा दौरा बीजिंगचा राजनैतिक प्रभाव पुन्हा बळकट करण्याचा प्रयत्न म्हणून पाहिला जात आहे.
उत्तर कोरिया दीर्घकाळापासून अमेरिका आणि दक्षिण कोरियाला आपले प्रमुख प्रतिस्पर्धी मानत आला आहे. अणुचाचण्या आणि बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र कार्यक्रमांमुळे प्रदेशात तणाव कायम राहिला आहे. विविध प्रसंगी उत्तर कोरियाने लष्करी सराव आणि क्षेपणास्त्र चाचण्या घेतल्याने आंतरराष्ट्रीय समुदायाने चिंता व्यक्त केली आहे.
या पार्श्वभूमीवर चीन स्वतःला संभाव्य मध्यस्थ म्हणून सादर करू शकतो, मात्र प्रदेशातील स्थैर्य राखण्याबरोबरच आपला धोरणात्मक प्रभाव कायम ठेवणे हे त्याचे प्रमुख उद्दिष्ट असल्याचे मानले जाते.
अलीकडच्या वर्षांत रशिया आणि उत्तर कोरिया यांच्यातील संबंध अधिक दृढ झाले आहेत. युक्रेन युद्धानंतर रशियाला लष्करी उपकरणे आणि पाठबळाची गरज निर्माण झाली, ज्यामध्ये उत्तर कोरिया एक महत्त्वाचा भागीदार म्हणून पुढे आल्याचे मानले जाते. त्याबदल्यात प्योंगयांगला आर्थिक मदत, तेलपुरवठा आणि तांत्रिक सहकार्य मिळाल्याचे वृत्त आहे.
या नव्या सहकार्याला आशिया आणि युरोप या दोन्ही प्रदेशांसाठी धोरणात्मकदृष्ट्या महत्त्वाचे मानले जात आहे, कारण त्यामुळे पाश्चात्य देशांसमोर सुरक्षा विषयक नवीन आव्हाने निर्माण झाल्याचे म्हटले जाते.
चीन आणि उत्तर कोरिया यांचे संबंध अनेक दशकांपासूनचे आहेत. कोरियन युद्धाच्या काळापासून दोन्ही देश धोरणात्मक भागीदार राहिले आहेत. चीनने उत्तर कोरियाला सातत्याने आर्थिक आणि राजकीय पाठबळ दिले आहे. तथापि, अणुचाचण्या आणि आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांच्या मुद्द्यांवरून काही काळ संबंधांमध्ये तणावही दिसून आला आहे.
तरीही चीन हा उत्तर कोरियाचा सर्वात मोठा व्यापारी भागीदार आणि महत्त्वाचा राजनैतिक समर्थक मानला जातो. त्यामुळे हा दौरा दोन्ही देशांतील संबंधांमध्ये नवीन टप्पा जोडू शकतो, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
अलीकडील काही महिन्यांत चीन आणि उत्तर कोरिया यांच्यातील उच्चस्तरीय संपर्क वाढले आहेत. चीनचे परराष्ट्र मंत्री वांग यी यांनी एप्रिलमध्ये प्योंगयांगला भेट दिली होती. त्या वेळी त्यांनी किम जोंग उन आणि इतर वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भेट घेतली होती.
कोविड-19 महामारीनंतर दोन्ही देशांमधील रेल्वे आणि हवाई संपर्क पुन्हा सुरू करण्यात आले असून त्यामुळे आर्थिक आणि राजनैतिक हालचालींना चालना मिळाली आहे. यावरून दोन्ही देश संबंध अधिक मजबूत करण्याच्या दिशेने पुढे जात असल्याचे संकेत मिळतात.
या बैठकीकडे अमेरिका, जपान, दक्षिण कोरिया आणि रशिया यांसह अनेक देशांचे लक्ष लागले आहे. तज्ज्ञांच्या मते, ही केवळ दोन देशांमधील बैठक नसून तिचा परिणाम संपूर्ण आशिया-प्रशांत प्रदेशातील सुरक्षा व्यवस्थेवर होऊ शकतो.
काही विश्लेषकांच्या मते, जग आधीच अनेक भू-राजकीय संकटांचा सामना करत असताना ही भेट जागतिक शक्ती-संतुलनावर परिणाम करू शकते.
