અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ Donald Trumpએ પોતાના રાજકીય ભવિષ્ય અંગે ફરી એકવાર નિવેદન આપતાં કહ્યું કે તેઓ આગામી “8 થી 9 વર્ષ સુધી” રાષ્ટ્રપતિ પદ પર રહી શકે છે. તેમના આ નિવેદન બાદ અમેરિકામાં ત્રીજા કાર્યકાળ અંગે ચર્ચા તેજ બની છે.
કાર્યક્રમ દરમિયાન ટ્રમ્પનું નિવેદન સાંભળીને હાજર લોકો હસવા લાગ્યા હતા, પરંતુ તેમણે તરત જ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ કોઈ મજાક નથી. ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે દેશમાં હજુ “ઘણું કામ બાકી છે” અને તેઓ તેને પૂર્ણ કરવા માંગે છે.
તેમના આ નિવેદન પછી અમેરિકામાં રાષ્ટ્રપતિ પદની સમયમર્યાદા અને બંધારણીય ફેરફાર અંગે નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
ત્રીજા કાર્યકાળ અંગે ચર્ચા
અમેરિકાના બંધારણ મુજબ કોઈપણ વ્યક્તિ બે કરતાં વધુ વખત રાષ્ટ્રપતિ બની શકતી નથી. જોકે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં કેટલાક રાજકીય વર્તુળોમાં આ નિયમમાં ફેરફાર શક્ય છે કે નહીં તે અંગે ચર્ચા વધી છે.
જાન્યુઆરી 2025માં રિપબ્લિકન સાંસદ Andy Oglesએ United States House of Representativesમાં એક પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો હતો. આ પ્રસ્તાવનો હેતુ બંધારણમાં સુધારો કરીને ટ્રમ્પને ત્રીજી વખત ચૂંટણી લડવાની મંજૂરી આપવાનો હતો.
પ્રસ્તાવમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે જો કોઈ વ્યક્તિ સતત બે કાર્યકાળ સુધી રાષ્ટ્રપતિ તરીકે કાર્યરત ન રહ્યો હોય તો તે ફરીથી ચૂંટણી લડી શકે. જોકે આ પ્રસ્તાવ આગળ વધી શક્યો નહોતો.
બંધારણમાં સુધારો કેટલો મુશ્કેલ
અમેરિકામાં બંધારણીય સુધારાની પ્રક્રિયા અત્યંત કઠિન માનવામાં આવે છે. તેના માટે કોંગ્રેસના બંને ગૃહોમાં બે તૃતિયાંશ બહુમતી જરૂરી હોય છે, જેમાં United States Senate અને United States House of Representativesનો સમાવેશ થાય છે.
તે ઉપરાંત 50માંથી ઓછામાં ઓછા 38 રાજ્યોની મંજૂરી પણ આવશ્યક છે.
વર્તમાન રાજકીય પરિસ્થિતિમાં રિપબ્લિકન પાર્ટી પાસે એટલું બહુમત નથી અને રાજ્યોમાં પણ પૂરતું સમર્થન જોવા મળતું નથી. આ કારણે નિષ્ણાતો માનતા છે કે હાલ આવી કોઈપણ પ્રકારનો બંધારણીય ફેરફાર લગભગ અશક્ય છે.
22મું બંધારણીય સુધારણું અને કાર્યકાળ મર્યાદા
અમેરિકામાં રાષ્ટ્રપતિ માટે મહત્તમ બે કાર્યકાળની મર્યાદા 1951માં લાગુ કરાયેલા બંધારણના 22મા સુધારણા પછી નક્કી કરવામાં આવી હતી.
તે પહેલાં કોઈ સત્તાવાર મર્યાદા ન હતી. અમેરિકાના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ George Washingtonએ બે કાર્યકાળ બાદ સ્વૈચ્છિક રીતે પદ છોડીને પરંપરા સ્થાપિત કરી હતી.
પછી Franklin D. Rooseveltએ ચાર વખત રાષ્ટ્રપતિ પદ સંભાળ્યું હતું, જેના બાદ લાંબા સમય સુધી સત્તામાં રહેવું લોકશાહી માટે પડકાર બની શકે તેવી ચિંતા વધી હતી. ત્યારબાદ બે કાર્યકાળની મર્યાદાને બંધારણમાં સામેલ કરવામાં આવી.
ટ્રમ્પ માટે ત્રીજી વખત રાષ્ટ્રપતિ બનવાની શક્યતા
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર ટ્રમ્પ માટે ત્રીજી વખત રાષ્ટ્રપતિ બનવું કાનૂની અને રાજકીય બંને સ્તરે અત્યંત મુશ્કેલ માનવામાં આવે છે.
તે માટે કોંગ્રેસમાં 67 ટકા સમર્થન અને 38 રાજ્યોની મંજૂરી જરૂરી રહેશે. વર્તમાન રાજકીય પરિસ્થિતિમાં આ શક્યતા લગભગ અશક્ય માનવામાં આવે છે કારણ કે ઘણા રાજ્યોમાં ડેમોક્રેટિક પાર્ટીનો પ્રભાવ છે.
વૈકલ્પિક રાજકીય વ્યૂહરચનાઓ અંગે ચર્ચા
કેટલાક રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો ટ્રમ્પ ફરી રાષ્ટ્રપતિ ન બની શકે તો તેઓ અન્ય માર્ગોથી સત્તાના કેન્દ્રમાં પ્રભાવ જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
ચર્ચામાં રહેલી સંભાવનાઓમાં 2028માં ઉપરાષ્ટ્રપતિ પદ માટે ચૂંટણી લડવી, કોઈ નજીકના સહયોગીને રાષ્ટ્રપતિ બનાવી પરોક્ષ પ્રભાવ જાળવી રાખવો અથવા પરિવારના સભ્યને રાજકીય વારસદાર તરીકે આગળ લાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
જોકે આ તમામ ચર્ચાઓ રાજકીય વિશ્લેષણ અને અટકળો પર આધારિત હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
રશિયાની રાજકીય વ્યવસ્થાની તુલના
કેટલાક નિષ્ણાતો ટ્રમ્પની સંભવિત વ્યૂહરચનાઓની તુલના Russiaની રાજકીય પદ્ધતિ સાથે કરી રહ્યા છે.
Vladimir Putin 2000થી 2008 સુધી રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ રહ્યા હતા. ત્યારબાદ બંધારણીય મર્યાદાને કારણે તેમના નજીકના સહયોગી Dmitry Medvedevને રાષ્ટ્રપતિ બનાવવામાં આવ્યા હતા જ્યારે પુતિન પોતે પ્રધાનમંત્રી પદ પર રહ્યા હતા. બાદમાં પુતિન ફરીથી રાષ્ટ્રપતિ બન્યા હતા.
જોકે અમેરિકા અને રશિયાની રાજકીય તથા બંધારણીય વ્યવસ્થાઓમાં મહત્વપૂર્ણ તફાવત હોવાનું નિષ્ણાતો જણાવી રહ્યા છે.
અમેરિકામાં રાજકીય ચર્ચા તેજ
ટ્રમ્પના નિવેદન બાદ અમેરિકામાં રાજકીય ચર્ચા વધુ તેજ બની છે. તેમના સમર્થકોનું કહેવું છે કે ટ્રમ્પનું નેતૃત્વ દેશ માટે મહત્વપૂર્ણ છે, જ્યારે વિવાદકર્તાઓ તેને લોકશાહી સંસ્થાઓ પર દબાણ ઉભું કરવાનો પ્રયાસ ગણાવી રહ્યા છે.
સોશિયલ મીડિયા અને રાજકીય મંચો પર પણ આ મુદ્દે ચર્ચા ચાલુ છે.
બંધારણીય મર્યાદા અને લોકશાહી સુરક્ષા
અમેરિકાના બંધારણમાં કાર્યકાળ મર્યાદાને લોકશાહી સ્થિરતા અને સત્તાના દુરુપયોગને રોકવા માટે મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા વ્યવસ્થા માનવામાં આવે છે.
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ નિયમમાં ફેરફાર કરવો માત્ર કાનૂની પડકાર નથી પરંતુ લોકશાહી સંતુલન પર પણ તેનો વ્યાપક પ્રભાવ પડી શકે છે.
ટ્રમ્પના નિવેદનને રાજકીય વ્યૂહરચના તરીકે પણ જોવામાં આવી રહ્યું છે
કેટલાક રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ટ્રમ્પનું આ નિવેદન એક વ્યૂહાત્મક રાજકીય સંદેશ પણ હોઈ શકે છે. તેમના મતે આવા નિવેદનો ટ્રમ્પના સમર્થકોને સક્રિય રાખે છે અને રાજકીય ચર્ચાને તેમના કેન્દ્રમાં જાળવી રાખવામાં મદદરૂપ બને છે.
