ભારતમાં 1 જૂનથી સોલર ક્ષેત્ર માટે નવો નિયમ અમલમાં આવ્યો છે, જેના હેઠળ નેટ-મીટરિંગ અને ઓપન-ઍક્સેસ પ્રોજેક્ટ્સમાં ઉપયોગમાં લેવાતા સોલર મોડ્યુલોની અંદર માત્ર ભારતમાં ઉત્પાદિત સોલર સેલ્સનો જ ઉપયોગ કરવામાં આવશે. આ નિર્ણયનો હેતુ સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતાને મજબૂત બનાવવાનો છે, જોકે શરૂઆતના તબક્કામાં ખર્ચ અને સપ્લાય સંબંધિત પડકારો વધવાની શક્યતા છે.
નવા નિયમનો સીધો પ્રભાવ રૂફટોપ સોલર પ્રોજેક્ટ્સ, ઓપન-ઍક્સેસ યોજનાઓ અને પીએમ સૂર્ય ઘર યોજના હેઠળ સ્થાપિત થતી સિસ્ટમ્સ પર પડી શકે છે. નિયમ અનુસાર, આ શ્રેણીઓમાં ઉપયોગમાં લેવાતા સોલર મોડ્યુલો માટેના સોલર સેલ્સ પણ હવે માત્ર ભારતમાં ઉત્પાદિત અને સરકાર દ્વારા મંજૂર કંપનીઓ પાસેથી જ મેળવવા પડશે. સરકારનો હેતુ સ્થાનિક સોલર મેન્યુફેક્ચરિંગને મજબૂત બનાવવાનો અને આયાતિત ઉત્પાદનો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે.
ભારતે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સોલર ઊર્જા ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અનેક પગલાં લીધાં છે. દેશમાં સોલર મોડ્યુલ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, પરંતુ સોલર સેલ ઉત્પાદન હજુ પણ માંગની સરખામણીએ ઓછું છે. હાલમાં દેશની સોલર સેલ ઉત્પાદન ક્ષમતા દર વર્ષે આશરે 25થી 30 ગીગાવોટ માનવામાં આવે છે, જ્યારે કુલ માંગ તેની તુલનામાં વધુ છે.
આ અંતરને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર ઈચ્છે છે કે સ્થાનિક કંપનીઓ સોલર સેલ ઉત્પાદનમાં વધુ રોકાણ કરે. નવા નિયમથી ભારતીય સોલર સેલ ઉત્પાદકોની માંગમાં વધારો થવાની અપેક્ષા છે, જેના પરિણામે ભવિષ્યમાં દેશની ઉત્પાદન ક્ષમતા વધુ મજબૂત બની શકે છે અને વિદેશી સપ્લાય ચેઇન પરની નિર્ભરતા ઘટી શકે છે.
આ ફેરફારનો સૌથી મોટો પ્રભાવ ખર્ચ પર જોવા મળી શકે છે. ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા નિષ્ણાતોના અંદાજ મુજબ, ભારતીય સોલર સેલ્સની કિંમત હાલમાં આયાતિત સેલ્સની તુલનામાં વધુ છે. તેના કારણે રૂફટોપ સોલર સિસ્ટમની કુલ કિંમતમાં વધારો થઈ શકે છે.
અંદાજ મુજબ, સોલર ઇન્સ્ટોલેશનની કિંમત પ્રતિ કિલોવોટ આશરે 3,000 રૂપિયા સુધી વધી શકે છે. તેનો અર્થ એ થાય છે કે જો કોઈ ગ્રાહક 5 કિલોવોટની રૂફટોપ સોલર સિસ્ટમ સ્થાપિત કરે, તો તેને આશરે 15,000 રૂપિયાનું વધારાનું ખર્ચ કરવું પડી શકે છે. જોકે પીએમ સૂર્ય ઘર યોજના હેઠળ મળતી સબસિડી યથાવત રહેશે, જેના કારણે ગ્રાહકોને કેટલીક રાહત મળી શકે છે.
નવા નિયમ અંગે ઉદ્યોગના કેટલાક વર્ગોએ ચિંતા પણ વ્યક્ત કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે સ્થાનિક સોલર સેલ ઉત્પાદન હજુ માંગ મુજબ નથી. જો આગામી મહિનાઓમાં સોલર પ્રોજેક્ટ્સની સંખ્યા ઝડપથી વધશે, તો સોલર સેલ્સની ઉપલબ્ધતા પર દબાણ આવી શકે છે.
સૌથી વધુ અસર નાના અને મધ્યમ કદના મોડ્યુલ ઉત્પાદકો પર થવાની આશંકા છે. આ કંપનીઓ પોતે સોલર સેલ્સનું ઉત્પાદન કરતી નથી અને મોટા ઉત્પાદકો પાસેથી સેલ્સ ખરીદી મોડ્યુલો તૈયાર કરે છે. આવી સ્થિતિમાં મર્યાદિત સપ્લાય અને વધતી માંગને કારણે તેમને વધુ કિંમત ચૂકવવી પડી શકે છે, જેના પરિણામે તેમની સ્પર્ધાત્મક સ્થિતિ નબળી પડી શકે છે.
નિષ્ણાતોના મતે, ટૂંકા ગાળામાં આ ફેરફાર ખર્ચ અને સપ્લાય સંબંધિત પડકારો ઊભા કરી શકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળામાં તે ભારતના સોલર મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવશે. જો સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતા ઝડપથી વધશે, તો દેશ ઊર્જા સુરક્ષા સાથે વૈશ્વિક સોલર બજારમાં પણ પોતાની સ્થિતિ વધુ મજબૂત કરી શકશે. હાલ ઉદ્યોગ અને ગ્રાહકો બંને આ નવી વ્યવસ્થાના પ્રભાવ પર નજર રાખી રહ્યા છે.
