એપ્રિલથી મેના અંતિમ અઠવાડિયા સુધી ભારતમાં તીવ્ર ગરમીને કારણે લોકોની મુશ્કેલીઓ વધી રહી છે. ઉત્તર ભારતના મેદાની વિસ્તારોમાં તાપમાન સતત વધીને 45 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી ઉપર પહોંચી રહ્યું છે. રાજસ્થાનથી લઈને ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહાર સુધી અનેક જિલ્લાઓમાં ગરમ પવનો અને લૂની અસર જોવા મળી રહી છે.
હાલ દેશમાં હવામાન બે અલગ સ્વરૂપોમાં જોવા મળી રહ્યું છે. ઉત્તર અને ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારત તીવ્ર ગરમી અને લૂની ચપેટમાં છે, જ્યારે દક્ષિણ, પૂર્વ અને પૂર્વોત્તર રાજ્યોમાં વરસાદ અને તેજ પવનોને કારણે હવામાનમાં થોડો ફેરફાર નોંધાયો છે. આ દરમિયાન મોસમવિજ્ઞાનીઓના અંદાજમાં થયેલા ફેરફારને કારણે માનસૂનના આગમન અંગે ચર્ચા તેજ બની છે.
ભારતીય હવામાન વિભાગ (India Meteorological Department)ના તાજેતરના અપડેટ મુજબ, માનસૂન સામાન્ય તારીખ 1 જૂનની આસપાસ કેરળ કિનારે પહોંચવાની શક્યતા ધરાવે છે, પરંતુ આ વખતે તે 2 થી 4 જૂન વચ્ચે પહોંચવાનો અંદાજ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે.
હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, આ વખતે માનસૂનની પ્રગતિમાં થોડા વિલંબ પાછળ અનેક વાયુમંડલીય અને સમુદ્રી પરિસ્થિતિઓ જવાબદાર છે. તેમાં સૌથી મુખ્ય પ્રશાંત મહાસાગરમાં વિકસતી El Niño જેવી સ્થિતિ ગણાવવામાં આવી છે, જેણે વૈશ્વિક હવામાન પેટર્નને અસર કરી છે.
El Niño એક કુદરતી જલવાયુ ઘટના છે, જેમાં ભૂમધ્યરેખીય પ્રશાંત મહાસાગરના પૂર્વી અને મધ્ય ભાગનું સમુદ્રી જળ અસામાન્ય રીતે ગરમ થઈ જાય છે. આ પરિસ્થિતિ વૈશ્વિક પવનો અને વરસાદના પેટર્નને અસર કરે છે.
સમુદ્રી તાપમાનમાં વધારો થવાથી વૈશ્વિક તાપમાનમાં વૃદ્ધિ થાય છે. અનેક વિસ્તારોમાં અતિશય ગરમી અને લૂ જોવા મળે છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં ભારે વરસાદ અને પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે, જ્યારે અન્ય વિસ્તારોમાં દુષ્કાળ અને વરસાદની અછત જોવા મળે છે.
વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા મુજબ, મજબૂત El Niño વર્ષોમાં માનસૂન નબળું પડી શકે છે, જોકે ભારતીય માનસૂન પર તેનો પ્રભાવ હંમેશા સમાન રહેતો નથી.
દિલ્હી, રાજસ્થાન, હરિયાણા, પંજાબ, ઉત્તર પ્રદેશ અને મધ્ય ભારતના અનેક વિસ્તારોમાં તાપમાન 44 થી 46 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયું છે. અનેક વિસ્તારોમાં લૂ (હીટવેવ) જેવી સ્થિતિ યથાવત છે.
દિલ્હી-એનસીઆરમાં યેલો એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. દિવસ દરમિયાન 20 થી 40 કિમી પ્રતિ કલાકની ગતિએ ગરમ પવનો ફૂંકાવાની સ્થિતિ છે, જ્યારે સાંજે આંધી અને હળવા વરસાદની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
મુંબઈ, ગુજરાત, કોકણ અને ગોવામાં હવામાન ગરમ અને ભેજયુક્ત છે. જોકે સાંજ અથવા રાત્રે હળવા વરસાદ અને ગાજવીજ સાથે છૂટાછવાયા વરસાદની શક્યતા યથાવત છે.
કેરળ, કર્ણાટક, તમિલનાડુ અને આંધ્ર પ્રદેશમાં વરસાદ અને આંધીનો દોર ચાલુ છે. કેરળના કેટલાક જિલ્લાઓમાં યેલો એલર્ટ પણ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. આસામ, મેઘાલય, અરુણાચલ પ્રદેશ સહિત પૂર્વોત્તર રાજ્યોમાં ભારે વરસાદ અને તેજ પવનો અંગે ચેતવણી આપવામાં આવી છે. બિહાર, ઝારખંડ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં પણ ગાજવીજ સાથે વરસાદ થઈ રહ્યો છે.
હવામાન વિભાગના જણાવ્યા મુજબ, માનસૂનની પ્રગતિ હાલમાં બંગાળની ખાડી અને અરબી સમુદ્રના દક્ષિણ ભાગોમાં ધીમી છે. જોકે આગામી કેટલાક દિવસોમાં પરિસ્થિતિ અનુકૂળ બનતાં તેમાં ગતિ આવી શકે છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, માનસૂનમાં આ નાનો વિલંબ અસામાન્ય સ્થિતિ નથી, પરંતુ બદલાતા જલવાયુ પેટર્ન તરફ સંકેત આપે છે.
