ફેફસાનું કેન્સર એક ગંભીર અને જીવલેણ બીમારી છે, જે શરૂઆતના તબક્કામાં ઘણા સંકેતો આપે છે. જો આ સંકેતોને સમયસર ઓળખવામાં આવે અને યોગ્ય તબીબી તપાસ કરાવવામાં આવે, તો રોગની ગંભીરતાને મોટા પ્રમાણમાં ઘટાડી શકાય છે. આ માટે જરૂરી છે કે લોકો પોતાની તબિયત પર ધ્યાન આપે અને કોઈપણ અસામાન્ય ફેરફારને હળવાશથી ન લે.
ફેફસાનું કેન્સર: ફેફસાના કેન્સરના શરૂઆતી લક્ષણો ઘણીવાર ધીમે ધીમે દેખાય છે અને ક્યારેક સામાન્ય શરદી-ખાંસી અથવા અન્ય નાની બીમારીઓ જેવા લાગે છે. મુખ્ય લક્ષણોમાં વારંવાર ફેફસાના ચેપ, અવાજમાં ફેરફાર, લાંબા સમય સુધી ખાંસી, લોહીવાળો કફ, ભૂખ ઓછી થવી, વજન ઘટવું, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, છાતી અને પીઠમાં દુખાવો, થાક અને નબળાઈનો સમાવેશ થાય છે. આ સંકેતોને અવગણવા જોખમી હોઈ શકે છે.
વારંવાર થતા ફેફસાના ચેપ
ફેફસામાં કેન્સરના શરૂઆતી લક્ષણોમાં સૌથી સામાન્ય સમસ્યા વારંવાર થતો ચેપ છે. આવા લોકો ઘણીવાર બ્રોન્કાઇટિસ અથવા ન્યુમોનિયા જેવી સમસ્યાઓનો સામનો કરે છે. વારંવાર ચેપ લાગવાથી ફેફસાની આસપાસ સ્થિત લસિકા ગાંઠો (lymph nodes) માં સોજો આવી શકે છે. આ ઉપરાંત, સતત ખાંસી, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને કફ આવવા જેવી સમસ્યાઓ પણ જોવા મળી શકે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ સંકેત ફેફસામાં કોઈ ગંભીર સમસ્યાનો પ્રારંભિક ચેતવણી સંકેત હોઈ શકે છે, તેથી તેને હળવાશથી ન લેવો જોઈએ.
અવાજમાં ફેરફાર
ફેફસાના કેન્સરથી પીડિત વ્યક્તિમાં અવાજમાં ફેરફાર પણ દેખાઈ શકે છે. આ ફેરફાર ઘણીવાર લસિકા ગાંઠો (lymph nodes) અથવા વોકલ કોર્ડ (vocal cords) પર અસર થવાને કારણે થાય છે. અવાજમાં ભારેપણું, ઘોઘરો અવાજ, અથવા અચાનક સ્વર બદલાઈ જવો એ શરૂઆતી લક્ષણો હોઈ શકે છે. ઘણીવાર લોકો તેને સામાન્ય થાક અથવા શરદી-ખાંસીને કારણે થતો ફેરફાર સમજી લે છે, પરંતુ જો તે લાંબા સમય સુધી રહે તો તરત જ ડોક્ટર પાસે તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
લાંબા સમય સુધી ખાંસી
ફેફસાના કેન્સરનો એક મુખ્ય સંકેત લાંબા સમય સુધી સતત ખાંસી આવવી છે. શરૂઆતના તબક્કામાં આ ખાંસી કફ વગરની હોય છે, પરંતુ ધીમે ધીમે ખાંસી સાથે લોહી અથવા કાટના રંગનો કફ પણ આવવા લાગે છે. ઘણીવાર દર્દીને વારંવાર ગળું સાફ કરવાની જરૂરિયાત અનુભવાય છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે લાંબા સમય સુધી ખાંસી આવવી હંમેશા ફેફસાની કોઈ ગંભીર સમસ્યાનો સંકેત હોઈ શકે છે અને તેને અવગણવો ન જોઈએ.
ભૂખ ઓછી થવી અને વજન ઘટવું
ફેફસામાં કેન્સરને કારણે વ્યક્તિની ભૂખ ઓછી થઈ જાય છે. શરીરમાં પર્યાપ્ત પોષક તત્વોનું અવશોષણ થતું નથી, જેના કારણે નબળાઈ વધવા લાગે છે. આના પરિણામે વજનમાં પણ ઘટાડો થાય છે. આ વજન ઘટવું સામાન્ય નબળાઈથી અલગ હોય છે અને સતત ઘટતા વજનને ગંભીરતાથી લેવું જોઈએ. શરૂઆતના તબક્કામાં આ સંકેત રોગની ઓળખમાં મદદ કરી શકે છે.
શ્વાસ લેવામાં તકલીફ
ફેફસામાં કેન્સર વધવા પર વ્યક્તિને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અનુભવવા માંડે છે. હળવી દોડવું, સીડી ચડવી અથવા સામાન્ય કામ કરવા પર શ્વાસ ફૂલવો તેના સંકેતો હોઈ શકે છે. આ સ્થિતિ શરીરમાં ઓક્સિજનની ઉણપ અને ફેફસાની કાર્યક્ષમતા ઓછી થવાને કારણે થાય છે. શરૂઆતના તબક્કામાં પણ આ સમસ્યા દેખાઈ શકે છે, જેને અવગણવી ન જોઈએ.
છાતી અને પીઠમાં દુખાવો
ઘણીવાર ફેફસાના કેન્સરના શરૂઆતના તબક્કામાં છાતી અને પીઠમાં સતત દુખાવો અનુભવાઈ શકે છે. આ દુખાવો ખાસ કરીને લાંબા સમય સુધી બેસી રહેવા, સૂતી વખતે અથવા ભારે કામ કરતી વખતે વધી શકે છે. દર્દ સાથે ક્યારેક દબાણ અથવા અસ્વસ્થતાની લાગણી પણ હોય છે. આવા પ્રકારના દુખાવાને ઘણીવાર સામાન્ય થાક અથવા સ્નાયુઓની સમસ્યા સમજી લેવામાં આવે છે, પરંતુ સતત વધતા દુખાવાને ગંભીરતાથી લેવો જોઈએ.
થાક અને નબળાઈ
ફેફસાના કેન્સરથી પ્રભાવિત વ્યક્તિ ઘણીવાર કોઈ સ્પષ્ટ કારણ વગર થાક અને નબળાઈ અનુભવે છે. આ ઊર્જાની ઉણપ અને શરીરમાં પોષણની અછતને કારણે થાય છે. સતત થાક અને નબળાઈ હોવી એ ફેફસાની ગંભીર સમસ્યાનો શરૂઆતી સંકેત હોઈ શકે છે. જો તે લાંબા સમય સુધી રહે, તો તરત જ તબીબી સલાહ લેવી જોઈએ.
