અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કેનેડાથી આયાત થતા અનેક ઉત્પાદનો પર 50% ટેરિફ લાદવાની જાહેરાત કરી છે. વ્હાઇટ હાઉસ અનુસાર નવો શુલ્ક 30 દિવસ બાદ અમલમાં આવશે. ટ્રમ્પ પ્રશાસનનું કહેવું છે કે કેનેડા લાંબા સમયથી અમેરિકન કાર, ડેરી ઉત્પાદનો અને દારૂ સાથે અસમાન વ્યવહાર કરી રહ્યું છે, જેના જવાબમાં આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે.
નવી ટેરિફ યાદીમાં દૈનિક ઉપયોગની અનેક વસ્તુઓ તેમજ ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનોનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં વાઇન, હોકી સ્ટિક, સિમેન્ટ અને અન્ય ગ્રાહક તથા નિર્માણ ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા ઉત્પાદનો સામેલ છે. જોકે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ નિકાસ ઉત્પાદનોને આ નિર્ણયમાંથી બહાર રાખવામાં આવ્યા છે. ઊર્જા ઉત્પાદનો, પોટાશ, ક્રિટિકલ મિનરલ્સ અને માછલી જેવા ઉત્પાદનો પર 50% ટેરિફ લાગુ નહીં થાય. આ નિર્ણય દ્વારા બંને દેશો વચ્ચેની આવશ્યક પુરવઠા શ્રૃંખલા સંપૂર્ણ રીતે પ્રભાવિત ન થાય તેવો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
કેનેડાના વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીએ અમેરિકાના નિર્ણય અંગે નિરાશા વ્યક્ત કરતાં જણાવ્યું કે તેમની સરકાર આગામી અઠવાડિયામાં અમેરિકા સાથેની વેપાર વાટાઘાટોને વધુ ઝડપી બનાવવા તૈયાર છે. તેમણે કહ્યું કે કેનેડા પોતાના ઉદ્યોગો, કર્મચારીઓ અને આર્થિક હિતોની સુરક્ષા માટે તમામ શક્ય પગલાં ભરશે.
કાર્નીએ વધુમાં જણાવ્યું કે અમેરિકા સતત એવા એકતરફી વેપારી નિર્ણયો લઈ રહ્યું છે, જે કેનેડા-અમેરિકા-મેક્સિકો વેપાર કરાર (USMCA)ની ભાવનાના વિરુદ્ધ છે. તેમણે બંને દેશો વચ્ચે સન્માનજનક અને સંતુલિત વેપારી સંબંધો જાળવવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો.
વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા જાહેર કરાયેલા દસ્તાવેજોમાં જણાવાયું છે કે અમેરિકા લાંબા સમયથી કેનેડાની અનેક વેપાર નીતિઓ અંગે વાંધો ઉઠાવતું આવ્યું છે. તેમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો ઓટોમોબાઇલ ક્ષેત્રનો છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસનનો આરોપ છે કે કેનેડા અમેરિકન કાર અને તેના કેટલાક ભાગો પર એવા કર વસૂલે છે, જે અન્ય દેશો માટે લાગુ પડતા નથી. અમેરિકન પ્રશાસનનું કહેવું છે કે આ અમેરિકન કંપનીઓ સાથે ભેદભાવ સમાન છે.
બીજો મુખ્ય મુદ્દો ડેરી ક્ષેત્રનો છે. કેનેડાની સપ્લાય મેનેજમેન્ટ પ્રણાલી વિદેશી ડેરી ઉત્પાદનોની આયાત પર મર્યાદા નક્કી કરે છે. નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ આયાત થાય તો 300%થી વધુ સુધી શુલ્ક લાગુ થઈ શકે છે. અમેરિકા લાંબા સમયથી આ વ્યવસ્થાનો વિરોધ કરતું આવ્યું છે.
ત્રીજો વિવાદ દારૂ સંબંધિત છે. કેનેડાના અનેક પ્રાંતોમાં અમેરિકન દારૂના બહિષ્કાર જેવી નીતિઓ અમલમાં છે. અમેરિકન ઉદ્યોગ સંગઠનોનું કહેવું છે કે તેના કારણે તેમના નિકાસને નુકસાન થયું છે.
આ નિર્ણય એવા સમયે લેવામાં આવ્યો છે જ્યારે બંને દેશો વચ્ચે પહેલેથી જ વિવિધ પ્રકારના આયાત શુલ્ક અમલમાં છે. અમેરિકા કેનેડિયન સ્ટીલ, એલ્યુમિનિયમ અને તાંબા પર 15%થી 50% સુધી ટેરિફ વસૂલી રહ્યું છે. ઉપરાંત કેનેડિયન સોફ્ટવુડ લાકડાં પર 35% અને વાહનોમાં વપરાતા બિન-અમેરિકન ભાગો પર 25% શુલ્ક પહેલેથી અમલમાં છે.
બીજી તરફ કેનેડાએ પણ અમેરિકન સ્ટીલ, એલ્યુમિનિયમ અને કેટલાક વાહનો પર 25%નો પ્રતિશોધાત્મક ટેરિફ અમલમાં મૂક્યો છે.
અમેરિકા, કેનેડા અને મેક્સિકો વચ્ચે અમલમાં રહેલો USMCA કરાર ઉત્તર અમેરિકન વેપારનો આધાર ગણાય છે. જોકે અમેરિકા અગાઉથી જ સંકેત આપી ચૂક્યું છે કે તે આ કરારમાં ફેરફાર ઇચ્છે છે. તાજેતરમાં અમેરિકાએ કરારના વર્તમાન સ્વરૂપને આગળ વધારવાનો ઇનકાર કર્યો હતો અને વાર્ષિક સમીક્ષા પ્રક્રિયા ચાલુ રાખવાની વાત કરી હતી.
નવી ટેરિફ જાહેરાતમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે આ શુલ્ક USMCA હેઠળ આવતાં ઉત્પાદનો પર પણ લાગુ થશે. આથી સંકેત મળે છે કે અમેરિકા હવે વેપાર કરારથી અલગ પોતાની નવી નીતિ હેઠળ આગળ વધી રહ્યું છે.
આ વર્ષે અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટે ટ્રમ્પ પ્રશાસન દ્વારા રાષ્ટ્રીય આપાતકાલીન કાયદા હેઠળ લાદવામાં આવેલા વ્યાપક ટેરિફને પડકારતી અરજીમાં જણાવ્યું હતું કે રાષ્ટ્રપતિએ પોતાના અધિકારોની મર્યાદા કરતાં આગળ જઈને નિર્ણય લીધો હતો. ત્યારબાદ વ્હાઇટ હાઉસે અન્ય કાનૂની જોગવાઈઓ દ્વારા આયાત શુલ્ક લાગુ કરવાની સંભાવના દર્શાવી હતી.
આ વખતે ટ્રમ્પ પ્રશાસને 1930ના ટેરિફ એક્ટની કલમ 338નો ઉપયોગ કર્યો છે. આ કાયદો એવા સંજોગોમાં કાર્યવાહી કરવાની મંજૂરી આપે છે જ્યારે કોઈ દેશ સામે વેપારી ભેદભાવનો આરોપ મૂકવામાં આવે.
કેનેડિયન ચેમ્બર ઓફ કોમર્સની અધ્યક્ષ કેન્ડેસ લેંગે આ નિર્ણયને દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ગણાવ્યો. તેમણે બંને દેશોની સરકારોને આગામી 30 દિવસમાં અર્થપૂર્ણ ચર્ચા કરીને ઉકેલ લાવવા અપીલ કરી, જેથી નવો શુલ્ક અમલમાં આવે તે પહેલાં વેપારી સંબંધોમાં સુધારો થઈ શકે.
અમેરિકાના ડિસ્ટિલ્ડ સ્પિરિટ્સ કાઉન્સિલના પ્રમુખ ક્રિસ સ્વોંગરે પણ ચેતવણી આપી કે જો બંને દેશો જલ્દી ઉકેલ સુધી નહીં પહોંચે તો પ્રતિશોધાત્મક પગલાંનું જોખમ વધુ વધી શકે છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર વધતા વેપારી વિવાદની અસર ઉદ્યોગ, રોકાણ અને ગ્રાહકો પર પડશે.
અમેરિકા અને કેનેડા વિશ્વના સૌથી મોટા વેપારી ભાગીદારોમાં સામેલ છે. બંને દેશો વચ્ચે દર વર્ષે અબજો ડોલરનો વેપાર થાય છે અને ઓટોમોબાઇલ, ઊર્જા, કૃષિ તથા ઉત્પાદન ક્ષેત્રની પુરવઠા શ્રૃંખલાઓ એકબીજા સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલી છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો આ વિવાદ લાંબો ચાલશે તો કંપનીઓનો ખર્ચ વધી શકે છે, ગ્રાહકોને વધુ કિંમતે ઉત્પાદનો ખરીદવા પડી શકે છે અને ઉત્તર અમેરિકન વેપારી સંતુલન પર અસર પડી શકે છે. આગામી 30 દિવસ દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે થનારી વેપાર વાટાઘાટો આ વેપારી તણાવની દિશા નક્કી કરશે.
