અમેરિકા અને સાઉદી અરબે ઇરાકમાં ઈરાન સમર્થિત મિલિશિયાના ઠેકાણાઓ પર સંયુક્ત હવાઈ હુમલા કર્યા બાદ મધ્ય પૂર્વમાં સુરક્ષા પરિસ્થિતિ ફરી ગંભીર બની છે. ત્યારબાદ ઈરાને જવાબી કાર્યવાહી તરીકે બેલિસ્ટિક મિસાઇલો છોડ્યાનો દાવો કર્યો છે. આ ઘટનાક્રમને પગલે ઇરાક, જોર્ડન, સાઉદી અરબ અને હોર્મુઝ જળમાર્ગ સહિત સમગ્ર વિસ્તારમાં તણાવ વધ્યો છે. તેલ પુરવઠો, સમુદ્રી વેપાર અને પ્રાદેશિક સુરક્ષાને લઈને વૈશ્વિક ચિંતાઓ પણ વધી છે.
અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM)ના જણાવ્યા મુજબ અમેરિકા અને સાઉદી અરબના દળોએ પૂર્વી ઇરાકમાં ઈરાન સમર્થિત જૂથોના અનેક ઠેકાણાઓ પર ચોક્કસ હવાઈ હુમલા કર્યા. અમેરિકી પક્ષનું કહેવું છે કે આ ઠેકાણાઓનો ઉપયોગ અમેરિકન સૈનિકો અને સાઉદી અરબના ઊર્જા માળખા પર ડ્રોન અને મિસાઇલ હુમલાની તૈયારી માટે કરવામાં આવી રહ્યો હતો.
અમેરિકી સૈન્ય અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ આ કાર્યવાહી છેલ્લા 72 કલાક દરમિયાન વિસ્તારમાં થયેલા અનેક ડ્રોન હુમલાઓના જવાબમાં કરવામાં આવી હતી. હુમલાઓમાં કથિત રીતે હથિયાર ભંડાર, લોજિસ્ટિક્સ કેન્દ્રો અને ઓપરેશનલ ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા.
હુમલાઓના થોડા કલાકો બાદ ઈરાનની ઇસ્લામિક રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)એ દાવો કર્યો કે તેણે જોર્ડનમાં આવેલા અમેરિકન સૈન્ય મથક અને અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ સાથે સંકળાયેલા ઠેકાણાઓ તરફ અનેક બેલિસ્ટિક મિસાઇલો છોડ્યાં.
અમેરિકી સેનાએ જણાવ્યું કે છોડવામાં આવેલી તમામ મિસાઇલોને માર્ગમાં જ અવરોધી લેવામાં આવી હતી અને કોઈપણ અમેરિકન સૈન્ય મથકને નુકસાન થયું નથી. જોકે ઈરાની પક્ષે આ કાર્યવાહી અમેરિકાની સૈન્ય કાર્યવાહીનો જવાબ હોવાનું જણાવ્યું અને ચેતવણી આપી કે જો હુમલા ચાલુ રહેશે તો તેની પ્રતિક્રિયા પણ ચાલુ રહેશે.
ઇરાકની પોપ્યુલર મોબિલાઇઝેશન ફોર્સ (PMF)એ દાવો કર્યો કે અમેરિકા અને સાઉદી અરબના હુમલાઓમાં તેના અનેક મુખ્યાલયોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા. સંગઠનના જણાવ્યા મુજબ નીનવે પ્રાંતમાં થયેલા હુમલાઓમાં તેના આઠ લડવૈયાઓના મોત થયા અને ચાર અન્ય ઘાયલ થયા.
PMFએ આ હુમલાઓને ઇરાકની સંપ્રભુતા અને તેની સત્તાવાર સુરક્ષા સંસ્થાઓનું ઉલ્લંઘન ગણાવી તેને "ખતરનાક ઉશ્કેરણી" ગણાવી છે. સંગઠને જણાવ્યું કે નુકસાન અને જાનહાનિનું સંપૂર્ણ મૂલ્યાંકન હજુ ચાલુ છે.
ઇરાકની સરકારી સમાચાર એજન્સીના જણાવ્યા મુજબ બસરામાં PMFના મુખ્યાલય પર થયેલા હવાઈ હુમલામાં બે જવાનો ઘાયલ થયા છે. ઘાયલોને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા છે અને સુરક્ષા એજન્સીઓ સમગ્ર ઘટનાની તપાસ કરી રહી છે.
તણાવ વચ્ચે IRGCએ દાવો કર્યો કે તેણે હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં ત્રણ તેલ ટેન્કરોને રોક્યા. ઈરાની પક્ષનું કહેવું છે કે આ જહાજોએ ચેતવણી છતાં કથિત રીતે અસુરક્ષિત માર્ગનો ઉપયોગ ચાલુ રાખ્યો હતો.
IRGCએ ચેતવણી આપી કે અમેરિકી સૂચનાઓનું પાલન કરતા જહાજો સામે પણ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આ નિવેદન વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા અને સમુદ્રી વેપાર અંગે નવી ચિંતાઓ ઊભી કરી શકે છે, કારણ કે હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગોમાંનો એક છે.
સાઉદી અરબે જણાવ્યું કે તેના પૂર્વી પ્રાંતના ઊર્જા સ્થાપનો તરફ આવી રહેલા અનેક ડ્રોનને તેની હવાઈ રક્ષા પ્રણાલીએ સફળતાપૂર્વક તોડી પાડ્યા. બીજી તરફ યમનના હૂતી બળવાખોરોએ લાલ સમુદ્રમાં એક સાઉદી તેલ ટેન્કરને નિશાન બનાવી બેલિસ્ટિક મિસાઇલ છોડ્યાનો દાવો કર્યો છે.
બ્રિટનની સમુદ્રી સુરક્ષા એજન્સીએ પણ લાલ સમુદ્રમાં એક ટેન્કરની નજીક વિસ્ફોટ થયાની માહિતી આપી છે, જોકે આ ઘટનાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ હજુ થઈ નથી.
વ્હાઇટ હાઉસમાં યોજાયેલી બેઠક બાદ ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ જણાવ્યું કે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથે તેમની અત્યંત સકારાત્મક ચર્ચા થઈ. બંને નેતાઓએ સહમતિ વ્યક્ત કરી કે ઈરાનને પરમાણુ હથિયારો વિકસાવવા દેવામાં ન આવવો જોઈએ.
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ બેઠક પ્રદેશમાં અમેરિકા અને તેના સહયોગીઓની વ્યૂહરચનાને વધુ મજબૂત બનાવવાનો સંકેત હોઈ શકે છે.
યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમિર જેલેન્સ્કીએ પણ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ સાથે મુલાકાત કરી અને એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ, રક્ષા સહકાર તથા રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ સંબંધિત રાજદ્વારી પ્રયાસો પર ચર્ચા કરી. તેનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે અમેરિકા એકસાથે અનેક વૈશ્વિક સુરક્ષા પડકારોમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંભવિત રાજદ્વારી સંપર્કના અહેવાલો વચ્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં નરમાઈ જોવા મળી. જોકે નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો હોર્મુઝ જળમાર્ગ અથવા લાલ સમુદ્રમાં તણાવ વધુ વધશે તો ઊર્જા પુરવઠા પર અસર થઈ શકે છે અને તેલના ભાવમાં ફરી વધારો થઈ શકે છે.
છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં ઇરાક, જોર્ડન અને સાઉદી અરબમાં ડ્રોન અને મિસાઇલ પ્રવૃત્તિઓમાં વધારો નોંધાયો છે. અનેક ઘટનાઓની જવાબદારી હૂતી બળવાખોરોએ સ્વીકારી છે, જ્યારે કેટલાક કેસોમાં હુમલાખોરોની ઓળખ સ્પષ્ટ થઈ નથી.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો સૈન્ય કાર્યવાહી અને જવાબી હુમલાઓ આ જ રીતે ચાલુ રહેશે તો મધ્ય પૂર્વમાં વ્યાપક પ્રાદેશિક સંઘર્ષની આશંકા વધી શકે છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ આવી સ્થિતિમાં વૈશ્વિક શક્તિઓ તણાવ ઘટાડવા અને રાજદ્વારી ઉકેલ શોધવાના પ્રયાસો તેજ કરી શકે છે.
