अल्बानियाची राजधानी तिराना येथे ट्रम्प कुटुंबाशी संबंधित लक्झरी किनारी विकास प्रकल्पाविरोधातील आंदोलन 100व्या दिवशी हिंसक झाले. मंगळवारी आंदोलकांनी संसदेकडे जाण्याचा प्रयत्न केला, मात्र पोलिसांनी त्यांना रोखले. यावेळी अनेक आंदोलकांना ताब्यात घेण्यात आले.
हे आंदोलन अल्बानियाची संसद उन्हाळ्याच्या सुट्टीनंतर पुन्हा सुरू झाल्यानंतर झाले. आंदोलकांनी पोलिसांनी उभारलेल्या बॅरिकेड्सना आव्हान दिले. दंगलनियंत्रणासाठी सज्ज असलेल्या पोलिसांवर आंदोलकांनी अंडी आणि टोमॅटो फेकले. त्यानंतर परिस्थिती तणावपूर्ण झाली आणि पोलिसांनी जमावाला संसद भवनापासून दूर ठेवण्याचा प्रयत्न केला.
आंदोलनादरम्यान संसद भवनाकडे जाणाऱ्या खासदारांच्या वाहनांनाही जमावाचा सामना करावा लागला. आंदोलकांनी खासदारांना घेऊन जाणाऱ्या वाहनांवर प्लास्टिकच्या पाण्याच्या बाटल्या फेकल्या. त्यानंतर पोलिसांनी हस्तक्षेप करून खासदारांच्या वाहनांना पुढे जाण्यासाठी मार्ग उपलब्ध करून दिला.
पोलिस आणि आंदोलकांमधील तणाव वाढत असताना अनेक आंदोलकांना ताब्यात घेण्यात आले. मात्र उपलब्ध माहितीनुसार, त्या वेळी किती जणांना औपचारिकपणे अटक करण्यात आली हे स्पष्ट झाले नव्हते.
या आंदोलनाला ‘फ्लेमिंगो रिव्होल्यूशन’ असेही म्हटले जात आहे. आंदोलकांच्या हातात फ्लेमिंगो म्हणजे गुलाबी पक्ष्याच्या आकाराचे पोस्टर आणि फलक दिसत आहेत. प्रस्तावित किनारी विकासामुळे या पक्ष्याला नुकसान होऊ शकते, असे आंदोलकांचे म्हणणे आहे.
त्यामुळे फ्लेमिंगो हे या आंदोलनाचे प्रमुख प्रतीक बनले आहे. तिरानामध्ये सातत्याने होणाऱ्या आंदोलनांमध्ये आंदोलक या प्रतीकांच्या माध्यमातून पर्यावरणाशी संबंधित आपल्या चिंता मांडत आहेत. ऑगस्टमध्ये अल्बानियाच्या पंतप्रधान कार्यालयासमोरही आंदोलक फ्लेमिंगोच्या आकाराचे फलक घेऊन आंदोलन करताना दिसले होते.
विरोधाचे केंद्र एका मोठ्या लक्झरी किनारी विकास प्रकल्पाभोवती आहे. हा प्रकल्प अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांचे जावई जेरेड कुशनर यांच्याशी जोडला जात आहे. आंदोलक या प्रकल्पाला स्थगित करण्याची मागणी करत आहेत.
प्रकल्पातील कुशनर यांच्या भूमिकेबाबत अल्बानियाच्या अधिकाऱ्यांनी सार्वजनिकपणे सविस्तर माहिती दिलेली नाही. मात्र, ट्रम्प यांची मुलगी इवांका ट्रम्प यांनी त्यांच्या कुटुंबाच्या या प्रकल्पातील सहभागाबाबत बोलले आहे. त्यांनी या प्रकल्पाला “incredible project” असे म्हटले आहे.
प्रकल्पाच्या संभाव्य पर्यावरणीय परिणामांबाबत आंदोलकांची मुख्य हरकत आहे. एवढ्या मोठ्या किनारी विकासामुळे परिसराच्या पर्यावरणाला नुकसान होऊ शकते, असे त्यांचे म्हणणे आहे. याशिवाय, यामुळे सर्वसामान्यांसाठी समुद्रकिनाऱ्यावरील सार्वजनिक प्रवेश मर्यादित होण्याची शक्यता असल्याची टीका केली जात आहे.
याच मुद्द्यावरून आंदोलनाला सुरुवात झाली होती. सुरुवातीला तिरानामध्ये होणाऱ्या रात्रीच्या आंदोलनांचा मुख्य केंद्रबिंदू हा विकास प्रकल्प होता. मात्र, कालांतराने हे आंदोलन केवळ प्रकल्पाच्या विरोधापुरते मर्यादित राहिले नाही आणि अल्बानियातील दीर्घकाळ सत्तेत असलेल्या सोशलिस्ट सरकारसाठी मोठे राजकीय आव्हान बनले.
या आंदोलनात पंतप्रधान एडी रामा हेदेखील आंदोलकांच्या निशाण्यावर आहेत. रामा या गुंतवणूक प्रकल्पाचे समर्थक आहेत. हा प्रकल्प अल्बानियाच्या आधुनिकीकरणास मदत करेल, असा त्यांचा युक्तिवाद आहे.
अल्बानियाने अनेक दशके कम्युनिस्ट अलिप्ततेचा सामना केला आहे. अशा प्रकारची गुंतवणूक देशाच्या आधुनिकीकरणात महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते, असे पंतप्रधान रामा यांचे मत आहे. दुसरीकडे, आंदोलक प्रकल्पाच्या पर्यावरणीय परिणामांबाबत आणि सार्वजनिक प्रवेशाबाबतच्या आपल्या चिंतांवर ठाम आहेत.
हे आंदोलन आता केवळ किनारी विकास प्रकल्पापुरते मर्यादित राजकीय प्रकरण राहिलेले नाही. आंदोलनात सहभागी लोकांनी देशातील बदल, तरुणांच्या समस्या आणि वाढत्या अडचणी यांनाही प्रमुख मुद्दे बनवले आहेत.
आंदोलक एलिडॉन मेहमेताज यांनी सांगितले की, तरुण संघर्ष करत आहेत, जीवन अधिक कठीण होत आहे आणि सरकार त्यांचे म्हणणे ऐकत नाही. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, आंदोलक चांगल्या भविष्याची मागणी करत आहेत आणि अल्बानिया यापेक्षा चांगल्या स्थितीत पोहोचू शकतो, असे त्यांना वाटते.
त्यांनी असेही म्हटले की आंदोलक फार मोठ्या मागण्या करत नाहीत, तर त्यांना अल्बानियातील नागरिक, देश आणि भविष्यासाठी चांगल्या परिस्थितीची अपेक्षा आहे. यावरून विकास प्रकल्पासोबत व्यापक सामाजिक आणि राजकीय असंतोषही आंदोलनाशी जोडला गेल्याचे दिसते.
मंगळवारी संसद भवनाबाहेर तणावाच्या परिस्थितीत आंदोलकांनी “Arrest Rama!” अशा घोषणा दिल्या. पोलिस खासदारांना संसद भवनापर्यंत पोहोचवण्यासाठी आणि तेथून परत नेण्यासाठी सुरक्षा व्यवस्था सांभाळत असताना या घोषणा देण्यात आल्या.
पोलिसांची उपस्थिती आणि आंदोलकांमधील संघर्षामुळे परिस्थिती तणावपूर्ण राहिली. आंदोलकांनी पोलिसांवर अंडी आणि टोमॅटो तसेच खासदारांच्या वाहनांवर पाण्याच्या बाटल्या फेकल्यानंतर संसदेकडे जाणाऱ्या जमावाला रोखण्यासाठी पोलिसांनी हस्तक्षेप केला.
100 दिवस सुरू राहिल्यानंतर हे आंदोलन अल्बानियाच्या राजकारणात महत्त्वाचे आव्हान म्हणून समोर आले आहे. मोठ्या किनारी विकास प्रकल्पाच्या विरोधातून सुरू झालेले हे आंदोलन आता सरकारी धोरणे, पर्यावरण संरक्षण, सार्वजनिक समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्रवेश आणि देशाच्या भविष्याबाबतच्या व्यापक असंतोषाशी जोडले गेले आहे.
पंतप्रधान एडी रामा गुंतवणुकीला देशाच्या आधुनिकीकरणाशी जोडत आहेत, तर आंदोलक प्रकल्पाच्या पर्यावरणीय परिणामांबाबत आणि सार्वजनिक हिताशी संबंधित प्रश्न उपस्थित करत आहेत. आंदोलनातील ‘फ्लेमिंगो’ हे प्रतीक याच पर्यावरणीय चिंतेचे प्रतिनिधित्व करते.
मंगळवारी झालेल्या हिंसक संघर्षांनंतर आणि आंदोलकांना ताब्यात घेतल्यानंतर आंदोलनाचा पुढील टप्पा महत्त्वाचा ठरणार आहे. उपलब्ध माहितीनुसार, आंदोलक प्रकल्प थांबवण्याची आणि सरकारवर दबाव कायम ठेवण्याची मागणी करत आहेत, तर सरकार या गुंतवणूक प्रकल्पाच्या समर्थनार्थ उभे आहे.
