अयोध्या येथे आयोजित दीपोत्सवाने कुंभार कुटुंबांच्या जीवनात चमक आणली आहे. योगी सरकारच्या या पुढाकारामुळे केवळ स्थानिक अर्थव्यवस्थाच मजबूत झाली नाही, तर मातीच्या पारंपरिक कलेला नवीन ओळखही मिळाली आहे. आता जे तरुण रोजीरोटीसाठी भटकत होते, ते आपल्याच भूमीवर आत्मनिर्भर बनत आहेत.
कुंभारांना मोठ्या प्रमाणात पणत्यांच्या ऑर्डर्स मिळत आहेत, ज्यामुळे त्यांचे उत्पन्न हजारोतून लाखांपर्यंत पोहोचले आहे. यावर्षी 26 लाख 11 हजार 101 पणत्या प्रज्वलित करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. शेकडो कुटुंबे या कामाशी जोडली गेली आहेत आणि त्यांनी आता आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर सुरू केला आहे.
योगी सरकारचा पुढाकार आणि त्याचा परिणाम
दीपोत्सवाच्या आयोजनामुळे मातीच्या पणत्यांना नवी ओळख मिळत आहे. आता अयोध्येतील कुंभार कुटुंबांमध्ये आनंद आहे. पूर्वी जिथे तरुण कामाच्या शोधात बाहेर जात होते, तिथे आता त्यांना त्यांच्या गावातच काम करून आत्मनिर्भर होण्याची संधी मिळत आहे. सरकारकडून दीपोत्सव ऐतिहासिक बनवण्यासाठी युद्धपातळीवर तयारी सुरू आहे.
पणत्यांची तयारी आणि तांत्रिक बदल
जयसिंहपूर गावातील बृज किशोर प्रजापती सांगतात की, दीपोत्सव सुरू झाल्यापासून त्यांचे कुटुंब सातत्याने पणत्या बनवत आहे. यावर्षी त्यांना दोन लाख पणत्या बनवण्याची ऑर्डर मिळाली आहे. ते म्हणाले की, या पुढाकारामुळे आमच्या कुटुंबाला थेट रोजगार मिळाला आहे.
पूर्वी जिथे कुंभार पारंपरिक पद्धतीने काम करत होते, तिथे आता ते आधुनिक इलेक्ट्रिक चाकाचा वापर करतात. याचा परिणाम असा झाला की, उत्पादन वेगाने वाढले आणि पणत्यांची गुणवत्ता सुधारली.
आर्थिक बदल — हजारोपासून लाखांपर्यंत
2017 पूर्वी ही कुटुंबे अनेकदा उपजीविकेसाठी संघर्ष करत होती. परंतु दीपोत्सव सुरू झाल्यानंतर त्यांची आर्थिक स्थिती पूर्णपणे बदलली. पूर्वी महिन्याला 20–25 हजार रुपयांचे उत्पन्न मिळत होते, आता दीपोत्सवादरम्यानच लाखो रुपयांचे उत्पन्न मिळते.
उदाहरणार्थ, सोहावलच्या पिंकी प्रजापती यांना यावर्षी दोन लाख पणत्या बनवण्याची ऑर्डर मिळाली आहे. त्या म्हणाल्या की, पूर्वी पणत्यांची विक्री कमी होती, पण आता सरकारच्या पुढाकारामुळे त्यांना चांगला भाव मिळत आहे.
दीपोत्सवाचा रंग आणि बाजारपेठ
मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांच्या आदेशानुसार यावर्षी दीपोत्सवात मातीच्या पणत्यांना विशेष स्थान देण्यात आले आहे.
यामुळे कुंभारांना मोठ्या प्रमाणात ऑर्डर्स मिळत आहेत. जयसिंहपूर, विद्याकुंड, सोहावल आणि आसपासच्या गावांमध्ये उत्सवासारखे वातावरण आहे.
रामभवन प्रजापती, गुड्डू प्रजापती, राजू प्रजापती, जगन्नाथ प्रजापती, सुनील प्रजापती आणि संतोष प्रजापती यांच्यासह शेकडो कुटुंबे सध्या माती मळण्यात, पणत्यांना आकार देण्यात तसेच त्या वाळवून विकण्यात व्यस्त आहेत.
गेल्या वर्षांत प्रज्वलित झालेल्या पणत्यांची संख्या खालील वर्षनिहाय आकडेवारी दर्शवते की दीपोत्सवाची लोकप्रियता कशी वाढली आहे:
वर्ष प्रज्वलित पणत्यांची संख्या
2017
1.71 लाख
2018
3.01 लाख
2019
4.04 लाख
2020
6.06 लाख
2021
9.41 लाख
2022
15.76 लाख
2023
22.23 लाख
2024
25.12 लाख
