प्रवर्तन संचालनालयाने झारखंड स्टेट को-ऑपरेटिव्ह बँक अर्थात JSCB शी संबंधित कथित घोटाळ्याच्या तपासात झारखंड आणि ओडिशामधील एकूण सात ठिकाणी एकाच वेळी झडती आणि जप्तीची कारवाई सुरू केली आहे. ही कारवाई JSCBच्या सरायकेला शाखेत समोर आलेल्या कथित मोठ्या प्रमाणातील गैरव्यवहाराच्या तपासाशी संबंधित असल्याचे सांगितले जात आहे.
ही कारवाई धनशोधन प्रतिबंधक कायदा अर्थात PMLAच्या कलम 17 अंतर्गत करण्यात येत आहे. EDच्या पथकांकडून सातही ठिकाणी झडती घेण्यासोबत संबंधित कागदपत्रे आणि इतर सामग्रीची तपासणी केली जात आहे. तपासाचा केंद्रबिंदू कथित बँक घोटाळ्याशी संबंधित आर्थिक व्यवहार आणि या प्रकरणात तपास यंत्रणेला माहिती मिळालेल्या व्यक्तींची भूमिका हा आहे. झडतीची कारवाई अद्याप सुरू असून तपास पूर्ण झाल्यानंतरच त्याचे सविस्तर निष्कर्ष स्पष्ट होतील.
जागरणच्या वृत्तानुसार, या प्रकरणात व्यावसायिक संजय कुमार डालमिया आणि JSCBच्या तत्कालीन अधिकाऱ्यांच्या कथित संगनमतातून बँकेसोबत फसवणूक केल्याचा तपास सुरू आहे. ED या प्रकरणातील पैशांचे व्यवहार, बँकिंग रेकॉर्ड आणि कथित अनियमिततेशी संबंधित कागदपत्रांची तपासणी करत आहे. कथित गैरव्यवहारात कोणत्या प्रकारच्या आर्थिक हालचाली झाल्या आणि त्यात कोणत्या व्यक्ती किंवा संस्थांची भूमिका होती, याचा तपास यंत्रणा शोध घेत आहे.
JSCBच्या सरायकेला शाखेशी संबंधित या प्रकरणाचा यापूर्वीपासून तपास सुरू होता. EDच्या कारवाईनंतर तपासाचा आवाका आर्थिक पैलूंपर्यंत पोहोचला आहे. या प्रकरणात दस्तऐवज, आर्थिक नोंदी आणि इलेक्ट्रॉनिक सामग्रीसह तपासाशी संबंधित संभाव्य पुराव्यांची पाहणी केली जात आहे.
झारखंड आणि ओडिशामधील सात ठिकाणी झडती आणि जप्तीची कारवाई PMLAच्या तरतुदींनुसार सुरू आहे. मात्र, आतापर्यंत झडतीदरम्यान कोणती विशिष्ट रक्कम किंवा कागदपत्रे जप्त करण्यात आली, याचा सविस्तर तपशील EDकडून सार्वजनिक करण्यात आलेला नाही. त्यामुळे सध्या कोणतीही विशिष्ट मालमत्ता किंवा रोख रक्कम जप्त झाल्याचा दावा करता येणार नाही.
तपासात कथित गैरव्यवहार कोणत्या पद्धतीने करण्यात आला, याचाही तपास केला जात आहे. बँकेशी संबंधित आर्थिक अनियमिततेच्या तपासात व्यवहारांची प्रक्रिया, संबंधित खाती, मंजुरी आणि बँक अधिकाऱ्यांची भूमिका यांसारख्या बाबींची पडताळणी केली जाते. EDच्या तपासातही या आर्थिक कड्यांचा मागोवा घेतला जात आहे. कथित अनियमित व्यवहारातील रक्कम कुठून आली, कुठे गेली आणि त्याचे लाभार्थी कोण होते, याचा तपास केला जात आहे.
या प्रकरणात तत्कालीन बँक अधिकाऱ्यांची कथित भूमिकाही तपासाच्या कक्षेत असल्याचे सांगितले जात आहे. मात्र, एखाद्या अधिकारी किंवा व्यावसायिकाचे नाव तपासात आल्याने त्याची गुन्हेगारी संलिप्तता सिद्ध होत नाही. उपलब्ध कागदपत्रे, बँक रेकॉर्ड आणि इतर पुराव्यांच्या आधारे संबंधितांची भूमिका निश्चित करावी लागेल. सध्या EDची झडती ही याच व्यापक तपास प्रक्रियेचा भाग आहे.
JSCB प्रकरणातील कारवाईचा आणखी एक पैलू म्हणजे हे प्रकरण झारखंडसोबत ओडिशाशीही जोडलेले असल्याचे सांगितले जात आहे. सात ठिकाणी एकाच वेळी झडती घेतल्याने तपास यंत्रणा कथित आर्थिक नेटवर्कच्या विविध कड्या जोडण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे सांगितले जात आहे. वेगवेगळ्या ठिकाणांहून मिळणारी कागदपत्रे आणि डिजिटल रेकॉर्ड तपासकर्त्यांना व्यवहारांचा संपूर्ण क्रम समजून घेण्यास मदत करू शकतात.
बँकिंग घोटाळ्यांशी संबंधित प्रकरणांमध्ये कागदी नोंदींसोबत डिजिटल व्यवहारही महत्त्वाचे पुरावे ठरू शकतात. बँक खाती, पेमेंट रेकॉर्ड, कंपन्यांची कागदपत्रे, मालमत्तेशी संबंधित कागदपत्रे आणि इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांमधून कथित आर्थिक व्यवहारांची माहिती मिळू शकते. मात्र, या प्रकरणात झडतीदरम्यान प्रत्यक्षात काय-काय जप्त करण्यात आले, हे अद्याप स्पष्ट करण्यात आलेले नाही.
EDची ही कारवाई झारखंडमध्ये विविध आर्थिक आणि वित्तीय अनियमिततेशी संबंधित प्रकरणांचा तपास सुरू असताना झाली आहे. यापूर्वीही राज्यातील विविध कथित घोटाळे आणि अवैध आर्थिक व्यवहारांच्या प्रकरणांमध्ये तपास यंत्रणांनी छापेमारी केली आहे. मात्र, JSCB प्रकरणातील सध्याची कारवाई विशेषतः बँकेच्या सरायकेला शाखेशी संबंधित कथित फसवणूक आणि त्याच्याशी जोडलेल्या आर्थिक नेटवर्कवर केंद्रित असल्याचे सांगितले जात आहे.
झडतीदरम्यान अधिकारी आणि संबंधित व्यक्तींकडून कागदपत्रांबाबत माहिती घेतली जाऊ शकते. एखाद्या रेकॉर्डमधून संशयास्पद व्यवहार किंवा इतर महत्त्वाची माहिती समोर आल्यास ED तपास पुढे नेऊ शकते. गरज पडल्यास संबंधितांची चौकशीही केली जाऊ शकते. मात्र, सध्याच्या कारवाईदरम्यान कोणालाही अटक करण्यात आल्याची माहिती समोर आलेली नाही.
या प्रकरणातील पुढील कारवाई झडतीदरम्यान EDला कोणते पुरावे मिळतात, यावर अवलंबून असेल. तपासात कथित धनशोधन किंवा गुन्ह्यातून मिळालेल्या रकमेच्या वापराशी संबंधित पुरेशी सामग्री समोर आल्यास एजन्सी PMLAअंतर्गत पुढील कारवाई करू शकते. सध्या सात ठिकाणी सुरू असलेल्या झडतीनंतर समोर येणाऱ्या माहितीची प्रतीक्षा आहे.
JSCB प्रकरणात बँक आणि संबंधित अधिकाऱ्यांची भूमिका तपासणेही महत्त्वाचे ठरणार आहे. कोणत्याही बँकिंग प्रक्रियेचा कथित गैरवापर झाला असल्यास संबंधित व्यवहार कोणत्या स्तरावर मंजूर झाले आणि त्यात कोणाची भूमिका होती, याची पडताळणी करावी लागेल. तपास यंत्रणा याच बाबींचा तपास करत आहे.
झारखंड आणि ओडिशामध्ये एकाच वेळी कारवाई झाल्याने तपासाचा आवाका केवळ एका शाखेपुरता किंवा एका ठिकाणापुरता मर्यादित नसल्याचे दिसून येते. मात्र, EDचा अधिकृत तपास पूर्ण होण्यापूर्वी कोणत्याही मोठ्या नेटवर्कबाबत किंवा इतर व्यक्तींच्या भूमिकेबाबत निष्कर्ष काढणे घाईचे ठरेल. उपलब्ध माहितीनुसार, एजन्सी सरायकेला शाखेशी संबंधित कथित फसवणुकीच्या आर्थिक कड्यांचा तपास करत आहे.
JSCB प्रकरणात EDची कारवाई सध्या सुरू आहे. सात ठिकाणी सुरू असलेल्या झडती आणि जप्तीनंतर तपास यंत्रणेकडून पुढे कोणती माहिती समोर येते, याकडे लक्ष आहे. झडतीदरम्यान मिळणारी कागदपत्रे आणि आर्थिक रेकॉर्ड कथित फसवणुकीचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचे ठरू शकतात. तपास पुढे गेल्यानंतर कथित घोटाळ्यात रकमेचे व्यवहार कोणत्या पद्धतीने झाले आणि कोणत्या व्यक्तींची भूमिका तपासाच्या कक्षेत येते, हे स्पष्ट होईल.
