गोरखपुरच्या कॅंट पोलीस ठाण्याच्या हद्दीतील मोहद्दीपूर परिसरात चालवल्या जाणाऱ्या एका गर्ल्स हॉस्टेलच्या बाथरूममध्ये कॅमेरा सुरू असलेला मोबाइल फोन आढळल्यानंतर खळबळ उडाली. बाथरूममध्ये लपवून ठेवलेल्या मोबाइलद्वारे त्यांच्या गोपनीयतेचा भंग केला जात असल्याचा आरोप विद्यार्थिनींनी केला. मोबाइलची तपासणी केल्यानंतर त्यामध्ये हॉस्टेलमध्ये राहणाऱ्या विद्यार्थिनींच्या रेकॉर्डिंग असल्याचे समोर आल्याचा दावा करण्यात आला. पोलिसांनी मोबाइल ताब्यात घेऊन तपास सुरू केला असून हॉस्टेलच्या महिला वॉर्डनची चौकशी केली जात आहे. ताज्या पोलीस तपासात मोबाइलमध्ये सहा ते सात आक्षेपार्ह व्हिडिओ आढळल्याचे समोर आले आहे. हे व्हिडिओ कधी रेकॉर्ड करण्यात आले, रेकॉर्डिंग किती काळ सुरू होते आणि ते अन्य व्यक्ती किंवा सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर पाठवण्यात आले होते का, याचा तपास पोलीस करत आहेत.
हे प्रकरण मोहद्दीपूर येथील एका खासगी गर्ल्स हॉस्टेलमधील आहे. येथे विविध महाविद्यालयांमध्ये शिकणाऱ्या तसेच स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थिनी राहतात. अहवालानुसार, हॉस्टेलमध्ये सुमारे 20 खोल्या असून सध्या सुमारे 26 विद्यार्थिनी राहत होत्या. 8 सप्टेंबरच्या रात्री ही घटना उघडकीस आली. नुकतीच हॉस्टेलमध्ये राहायला आलेली एक विद्यार्थिनी बाथरूममध्ये गेली असता तिची नजर टिनच्या शेडमध्ये ठेवलेल्या मोबाइल फोनवर पडली. मोबाइल नेहमीच्या पद्धतीने ठेवलेला नव्हता आणि त्याचा कॅमेरा सुरू होता. संशय आल्याने विद्यार्थिनीने प्रथम त्या मोबाइलचा व्हिडिओ आपल्या फोनवर तयार केला आणि त्यानंतर हॉस्टेलमधील इतर विद्यार्थिनींना याची माहिती दिली.
विद्यार्थिनींच्या म्हणण्यानुसार, मोबाइलचा कॅमेरा बाथरूमच्या दिशेने होता. त्यांनी फोन तपासला असता त्यामध्ये हॉस्टेलमध्ये राहणाऱ्या काही विद्यार्थिनींचे रेकॉर्डिंग असल्याचे समोर आल्याचे सांगण्यात आले. सुरुवातीच्या अहवालांमध्ये पाच ते सहा विद्यार्थिनींचे व्हिडिओ असल्याचा दावा करण्यात आला होता, तर नंतरच्या पोलीस तपासात सहा ते सात आक्षेपार्ह व्हिडिओ आढळल्याचे समोर आले. मात्र, हे सर्व व्हिडिओ याच हॉस्टेलमधील आहेत का, ते कोणत्या कालावधीतील आहेत किंवा त्यामध्ये दिसणाऱ्या विद्यार्थिनींची ओळख काय आहे, हे पोलिसांनी अद्याप स्पष्ट केलेले नाही. या सर्व बाबींची तांत्रिक तपासणी सुरू आहे.
मोबाइल आढळल्यानंतर विद्यार्थिनींमध्ये भीती आणि संतापाचे वातावरण निर्माण झाले. ज्या ठिकाणी त्या वैयक्तिक गरजांसाठी जातात, तेथे अशा प्रकारे रेकॉर्डिंग केले जात असल्याचा संशय त्यांच्यासाठी त्रासदायक असल्याचे विद्यार्थिनींचे म्हणणे आहे. घटनेची माहिती पोलिसांना देण्यात आली. डायल 112 वर माहिती मिळाल्यानंतर पोलीस पथक हॉस्टेलमध्ये पोहोचले आणि तेथील विद्यार्थिनी तसेच वॉर्डनची चौकशी केली. त्यानंतर मोबाइल फोन ताब्यात घेण्यात आला. रेकॉर्डिंगशी संबंधित तथ्य समोर आणण्यासाठी पोलीस फोनची तांत्रिक तपासणी करत आहेत.
चौकशीदरम्यान वॉर्डनने मोबाइल बाथरूममध्ये ठेवण्यामागे वेगळे कारण सांगितले. तिच्या म्हणण्यानुसार, बाथरूमजवळ वापरलेल्या सॅनिटरी पॅडसाठी कचरापेटी ठेवण्यात आली होती; मात्र काही विद्यार्थिनी कथितपणे पॅड इकडे-तिकडे फेकत असल्याने अस्वच्छता निर्माण होत होती. याचा मागोवा घेण्यासाठी मोबाइल रेकॉर्डिंग मोडमध्ये ठेवून बाथरूममध्ये लावण्यात आला होता, असा वॉर्डनचा दावा आहे. पोलिसांसमोर तिने चुकीच्या हेतूने रेकॉर्डिंग केल्याचा आरोप नाकारला आहे.
मात्र वॉर्डनने दिलेले हे स्पष्टीकरणही पोलिसांच्या तपासाचा विषय आहे. मोबाइल बाथरूममध्ये रेकॉर्डिंग मोडमध्ये ठेवण्यामागचे कारण काहीही सांगितले असले तरी तेथील विद्यार्थिनींच्या गोपनीयतेशी संबंधित प्रश्न तपासात महत्त्वाचा आहे. मोबाइल प्रत्यक्षात कोणी ठेवला, तो रेकॉर्डिंगसाठी कोणत्या वेळी सक्रिय करण्यात आला आणि त्यातून किती काळ रेकॉर्डिंग झाले, याचा तपास पोलीस करत आहेत. मोबाइलमध्ये असलेले व्हिडिओ केवळ याच हॉस्टेलमधील विद्यार्थिनींचे आहेत का किंवा फोनमध्ये यापूर्वीचे अन्य रेकॉर्डिंगही आहेत का, हेही तपासले जात आहे.
कथित रेकॉर्डिंग अन्य व्यक्तीपर्यंत पोहोचले होते का, हा तपासातील महत्त्वाचा मुद्दा आहे. काही व्हिडिओ बाहेर प्रसारित झाले असण्याची शक्यता विद्यार्थिनींनी व्यक्त केली आहे; मात्र पोलिसांनी याबाबत अद्याप कोणतीही अंतिम पुष्टी केलेली नाही. फोनच्या डिजिटल तपासणीद्वारे कोणतीही फाइल ट्रान्सफर झाली का, व्हिडिओ अन्य डिव्हाइसवर पाठवण्यात आले का आणि त्यांचा सोशल मीडिया किंवा अन्य कोणत्याही प्लॅटफॉर्मवर वापर झाला का, याचा शोध घेतला जात आहे. तांत्रिक तपासणी पूर्ण होईपर्यंत याबाबत कोणताही निष्कर्ष काढण्यात आलेला नाही.
या प्रकरणामुळे विद्यार्थिनींच्या कुटुंबीयांचीही चिंता वाढली आहे. घटनेची माहिती मिळाल्यानंतर विद्यार्थिनींनी आपल्या कुटुंबीयांना फोन करून प्रकरणाची माहिती दिली. हॉस्टेलसारख्या ठिकाणी पालक आपल्या मुलांच्या सुरक्षिततेबाबत विश्वास ठेवतात. अशा परिस्थितीत बाथरूमसारख्या खासगी जागेत कॅमेरा सुरू असलेला मोबाइल आढळल्याने त्या विश्वासाशी संबंधित प्रश्न निर्माण झाले आहेत. हॉस्टेलमधील सुरक्षा व्यवस्था कशी होती आणि अशी घटना रोखण्यासाठी आधी कोणत्या उपाययोजना करण्यात आल्या होत्या, याची माहिती पालकांना हवी आहे.
पोलिसांनी महिला वॉर्डनचा मोबाइल ताब्यात घेतला आहे. ताज्या अहवालानुसार वॉर्डनची चौकशीही केली जात आहे. विद्यार्थिनींचे जबाब नोंदवले जात असून पोलिसांकडून रेकॉर्डिंगशी संबंधित डिजिटल पुराव्यांची तपासणी केली जात आहे. एसपी सिटी निमिष पाटील यांच्या म्हणण्यानुसार, प्रकरणाचा तपास सुरू असून तपासात समोर येणाऱ्या तथ्यांच्या आधारे पुढील कारवाई केली जाईल. मोबाइलमध्ये असलेले कथित व्हिडिओ कधी रेकॉर्ड करण्यात आले आणि यापूर्वीही अशा प्रकारचे रेकॉर्डिंग झाले होते का, याचाही तपास केला जात आहे.
या प्रकरणात हॉस्टेलमध्ये राहणाऱ्या विद्यार्थिनी विविध शिक्षण संस्थांशी संबंधित असून अनेक विद्यार्थिनी स्पर्धा परीक्षांची तयारी करत आहेत. शिक्षणासाठी घरापासून दूर राहणाऱ्या विद्यार्थिनींसाठी हॉस्टेल हे त्यांचे निवासस्थान आहे. अशा ठिकाणी खासगी जागेत त्यांच्या माहितीशिवाय रेकॉर्डिंग केल्याचा संशय निर्माण झाल्यास त्याचा परिणामही होऊ शकतो. त्यामुळे मोबाइल कोणी ठेवला याबरोबरच रेकॉर्डिंगचा कालावधी, डिजिटल डेटा आणि त्याचा संभाव्य वापर यांचीही तपासणी केली जात आहे.
मोबाइलमध्ये आढळलेल्या व्हिडिओंची वास्तविक संख्या किती आहे, हेदेखील तपासातील महत्त्वाचे ठरणार आहे. सुरुवातीच्या विद्यार्थिनीच्या दाव्यात आणि नंतरच्या पोलीस तपासात व्हिडिओंच्या संख्येबाबत फरक दिसून येतो. एका अहवालात पाच ते सहा विद्यार्थिनींचे व्हिडिओ असल्याचा दावा करण्यात आला, तर नंतरच्या पोलीस तपासात सहा ते सात व्हिडिओ आढळल्याचे सांगण्यात आले. तांत्रिक तपासणीदरम्यान हा फरक स्पष्ट होऊ शकतो. तसेच सर्व व्हिडिओ याच घटनेशी संबंधित आहेत का किंवा फोनमध्ये आधीपासून अन्य सामग्री होती का, हेही तपासणे आवश्यक आहे.
या प्रकरणात कोणत्याही मोठ्या रॅकेटचा किंवा संघटित टोळीचा सहभाग असल्याचे कोणतेही पुष्ट तथ्य अद्याप समोर आलेले नाही. मात्र विद्यार्थिनींनी व्हिडिओ बाहेर जाण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे. पोलीस या बाबीचाही तपास करत आहेत. रेकॉर्डिंग अन्य व्यक्तीला पाठवण्यात आले किंवा त्याचा अन्य कोणत्याही उद्देशाने वापर करण्यात आला असल्याचे तपासात समोर आल्यास प्रकरणाची व्याप्ती अधिक वाढू शकते. सध्या उपलब्ध पुराव्यांची डिजिटल तपासणी पूर्ण होणे आवश्यक आहे.
अशा प्रकरणांमध्ये विद्यार्थिनींची ओळख आणि गोपनीयता सुरक्षित ठेवणे महत्त्वाचे आहे. कथित व्हिडिओ किंवा त्याच्याशी संबंधित कोणतीही खासगी सामग्री शेअर केल्यास संबंधित विद्यार्थिनींच्या अडचणी वाढू शकतात. त्यामुळे तपासाशी संबंधित कोणतेही डिजिटल पुरावे सार्वजनिक करणे किंवा सोशल मीडियावर प्रसारित करणे योग्य ठरणार नाही. अशा प्रकरणांमध्ये पोलीस आणि तपास यंत्रणांची डिजिटल पुरावे सुरक्षित ठेवणे तसेच पीडित विद्यार्थिनींची ओळख गोपनीय ठेवणे ही महत्त्वाची जबाबदारी आहे.
गोरखपूरमधील या घटनेमुळे हॉस्टेल प्रशासनाच्या जबाबदारीबाबतही प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. हॉस्टेलमध्ये सामान्य सुरक्षेसाठी कॅमेरे बसवले जाऊ शकतात; मात्र खासगी जागांच्या निगराणीशी संबंधित नियम वेगळे असतात. विद्यार्थिनींच्या परिसरात सुरक्षा व्यवस्था तयार करताना सुरक्षेच्या नावाखाली त्यांच्या खासगी आयुष्यावर परिणाम होणार नाही, याची काळजी घेणे आवश्यक आहे. या घटनेनंतर इतर हॉस्टेल व्यवस्थापनांकडूनही सुरक्षा व्यवस्था आणि कॅमेऱ्यांच्या स्थितीचा आढावा घेतला जाऊ शकतो.
सध्या कॅंट पोलीस ठाण्याचे पोलीस या प्रकरणाचा तपास करत आहेत. मोबाइल फोन पोलिसांच्या ताब्यात असून त्याच्या तांत्रिक तपासणीतून पुढील माहिती स्पष्ट होण्याची अपेक्षा आहे. मोबाइल बाथरूममध्ये कधीपासून ठेवण्यात आला होता, तो कोणी ठेवला, किती रेकॉर्डिंग झाले, कथित व्हिडिओ कोणत्या कालावधीतील आहेत आणि ते अन्य डिव्हाइस किंवा व्यक्तीपर्यंत पोहोचवण्यात आले का, हे तपासातील प्रमुख प्रश्न आहेत. या प्रश्नांची उत्तरे मिळाल्यानंतरच पुढील कायदेशीर कारवाईची दिशा स्पष्ट होईल.
गोरखपूरच्या मोहद्दीपूर येथील गर्ल्स हॉस्टेलच्या बाथरूममध्ये कॅमेरा सुरू असलेला मोबाइल आढळल्यानंतर विद्यार्थिनींमध्ये भीती आणि नाराजी आहे. मोबाइल ठेवण्यामागे सॅनिटरी पॅडमुळे होणाऱ्या अस्वच्छतेवर लक्ष ठेवण्याचा उद्देश असल्याचे वॉर्डनने सांगितले आहे; मात्र पोलीस या दाव्याचीही तपासणी करत आहेत. मोबाइलमध्ये सहा ते सात कथित आक्षेपार्ह व्हिडिओ आढळल्याचे समोर आल्यानंतर तपासातील डिजिटल पुराव्यांचे महत्त्व वाढले आहे. तांत्रिक तपासणी आणि विद्यार्थिनींचे जबाब यावरून नेमके काय घडले आणि त्यामागचा उद्देश काय होता, हे स्पष्ट होणार आहे.
