एप्रिलमध्ये जाहीर करण्यात आलेल्या युद्धविरामानंतर प्रथमच इराणने इस्रायलवर क्षेपणास्त्र हल्ला केला असून त्याच्या प्रत्युत्तरात इस्रायलने इराणमधील लष्करी तळांवर हवाई कारवाई केली आहे. या घडामोडींमुळे मध्य पूर्वेतील सुरक्षा परिस्थिती अधिक तणावपूर्ण झाली आहे.
रविवारी रात्री इराणने युद्धविरामानंतर प्रथमच इस्रायलच्या दिशेने क्षेपणास्त्रे डागली. इराणच्या सरकारी माध्यमांनुसार, ही कारवाई धोरणात्मक प्रत्युत्तर म्हणून करण्यात आली. हल्ल्यानंतर इस्रायलमधील अनेक भागांत सायरन वाजवण्यात आले आणि नागरिकांना सुरक्षिततेसाठी बंकरमध्ये जाण्याचे निर्देश देण्यात आले.
इस्रायली लष्कराने दावा केला की त्यांच्या हवाई संरक्षण यंत्रणेने बहुतांश क्षेपणास्त्रे हवेतच नष्ट केली. तथापि, उत्तर इस्रायलमध्ये काही स्फोटांचे आवाज ऐकू आल्याची माहिती देण्यात आली असून मर्यादित नुकसानीची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
इराणच्या हल्ल्यानंतर काही तासांतच इस्रायलने प्रत्युत्तरात्मक लष्करी कारवाई सुरू केली. इस्रायली लष्कराने पश्चिम आणि मध्य इराणमधील अनेक लष्करी तळांना लक्ष्य केले. इराणची वृत्तसंस्था IRNA नुसार, तेहरान, तब्रीज आणि इस्फहान येथे अनेक जोरदार स्फोट झाले.
इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) ने दावा केला की इस्रायलने हवाई प्रक्षेपित बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांचा वापर केला. या हल्ल्यांनंतर इराणने तेहरानमधील इमाम खोमेनी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ परिसरातील हवाई क्षेत्र बंद केले.
वाढत्या तणावाचा परिणाम इराण आणि इस्रायलपुरता मर्यादित राहिला नाही. इराणने आपल्या पश्चिमेकडील हवाई क्षेत्र पुढील आदेशापर्यंत बंद केले आहे. इराकने 72 तासांसाठी तर सिरियाने 12 तासांसाठी आपले हवाई क्षेत्र तात्पुरते बंद करण्याची घोषणा केली. यामुळे आंतरराष्ट्रीय विमान वाहतुकीवर परिणाम झाला असून अनेक उड्डाण मार्ग वळवावे लागले आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, अशा प्रकारे हवाई क्षेत्र बंद केल्याने जागतिक विमान वाहतूक व्यवस्थेवर दबाव वाढतो तसेच तेल आणि व्यापार मार्गांवरही परिणाम होऊ शकतो.
या घडामोडींमध्ये अमेरिकेची भूमिकाही समोर आली आहे. अमेरिकन सेंट्रल कमांड (CENTCOM) ने दावा केला आहे की होर्मुझ सामुद्रधुनीत आंतरराष्ट्रीय जहाजांसाठी धोका ठरत असलेले दोन इराणी ड्रोन त्यांनी पाडले.
सलग दुसऱ्या दिवशी अमेरिकेने अशा प्रकारची कारवाई केल्याने प्रादेशिक सुरक्षेत ती सक्रिय भूमिका बजावत असल्याचे संकेत मिळत आहेत. मात्र, इराणने अमेरिकेवर दुहेरी भूमिकेचा आरोप केला असून अमेरिकन धोरणांमुळे चर्चा प्रक्रिया प्रभावित होत असल्याचे म्हटले आहे.
अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या संघर्षावर प्रतिक्रिया देताना सांगितले की, इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांच्याकडे अमेरिका आणि इराण यांच्यातील कोणत्याही संभाव्य कराराला स्वीकारण्याव्यतिरिक्त पर्याय राहणार नाही.
ट्रम्प यांनी अमेरिकेचे धोरण हा संघर्ष नियंत्रणात ठेवण्यात निर्णायक भूमिका बजावेल, असा दावाही केला. त्यांच्या वक्तव्यामुळे आंतरराष्ट्रीय राजनैतिक स्तरावर नव्या चर्चेला सुरुवात झाली आहे.
दरम्यान, लेबनानची राजधानी बेरूतच्या दक्षिण भागात इस्रायलने केलेल्या हल्ल्यांमध्ये दोन जणांचा मृत्यू झाला असून अनेक जण जखमी झाले आहेत. लेबनान आणि इस्रायल यांच्यात अमेरिकेच्या मध्यस्थीने युद्धविरामासाठी प्रयत्न सुरू असताना ही कारवाई करण्यात आली. तथापि, हिजबुल्लाहने हा करार स्वीकारलेला नाही.
या घटनांमुळे संपूर्ण लेव्हँट प्रदेशातील सुरक्षा परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची झाली असून नव्या संघर्षाची शक्यता वाढली आहे.
या तणावाचा परिणाम क्रीडा क्षेत्रावरही झाला आहे. 2026 फिफा विश्वचषकाच्या पार्श्वभूमीवर इराणच्या राष्ट्रीय फुटबॉल संघाला अमेरिकेत मर्यादित व्हिसा अटींचा सामना करावा लागत आहे. वृत्तांनुसार, संघाला केवळ सामन्याच्या दिवशीच अमेरिकेत प्रवेश दिला जाणार असून त्याच दिवशी परतावे लागणार आहे. त्यामुळे संघाने आपले बेस कॅम्प अमेरिकेऐवजी मेक्सिकोमध्ये हलवले आहे.
ही परिस्थिती क्रीडा आणि राजकारण यांच्यातील वाढत्या परस्परसंवादाकडेही लक्ष वेधते.
