पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी हरियाणातील जींद रेल्वे स्थानकावरून देशातील पहिल्या हायड्रोजन ट्रेनला हिरवा झेंडा दाखवून रवाना केले. ही ट्रेन जींद-सोनीपत रेल्वेमार्गावर धावणार असून स्वच्छ ऊर्जा आधारित वाहतुकीला प्रोत्साहन देणार आहे. या प्रकल्पामुळे रेल्वे वाहतुकीत हायड्रोजन तंत्रज्ञानाचा अवलंब करण्याच्या दिशेने पाऊल टाकणाऱ्या निवडक देशांच्या यादीत भारताचा समावेश झाला आहे.
उद्घाटन समारंभादरम्यान पंतप्रधानांनी 26 हजार कोटी रुपयांहून अधिकच्या विविध विकास प्रकल्पांचे उद्घाटन आणि भूमिपूजनही केले. सरकारच्या म्हणण्यानुसार, या प्रकल्पांमुळे पायाभूत सुविधा, ऊर्जा आणि वाहतूक क्षेत्राला नवी गती मिळेल.
देशातील पहिली हायड्रोजन ट्रेन सध्या जींद-सोनीपत रेल्वेमार्गावर चालवली जाणार आहे. प्रवाशांसाठी अंतरानुसार भाडे 5 रुपयांपासून सुरू होऊन कमाल 26 रुपयांपर्यंत ठेवण्यात आले आहे. ही ट्रेन पूर्णपणे हायड्रोजन इंधन तंत्रज्ञानावर आधारित असून त्यामुळे कार्बन उत्सर्जन जवळपास शून्य राहील आणि पर्यावरणाला हानी पोहोचवणाऱ्या प्रदूषकांमध्ये घट होईल.
भारतीय रेल्वेने या प्रकल्पासाठी जींद-सोनीपत सेक्शनची पायलट मार्ग म्हणून निवड केली आहे. या मार्गावर आधुनिक तंत्रज्ञानासह सुरक्षा आणि संचालनाशी संबंधित सर्व आवश्यक व्यवस्थाही विकसित करण्यात आल्या आहेत.
हायड्रोजन ट्रेनच्या संचालनासाठी जींदमध्ये स्वदेशी हायड्रोजन साठवणूक आणि रिफ्युएलिंग सुविधा विकसित करण्यात आली आहे. पेट्रोलियम अँड एक्सप्लोसिव्ह सेफ्टी ऑर्गनायझेशन (PESO) ने येथे कॉम्प्रेस्ड हायड्रोजन गॅसच्या साठवणुकीसाठी आणि वितरणासाठी आवश्यक परवानगीही दिली आहे.
रेल्वे अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, हा प्रकल्प भविष्यात स्वच्छ आणि शाश्वत वाहतूक व्यवस्था विकसित करण्याच्या दिशेने भूमिका बजावेल. पायलट प्रकल्प यशस्वी ठरल्यास आगामी काळात इतर रेल्वेमार्गांवरही हायड्रोजन ट्रेन चालवल्या जाऊ शकतात.
हायड्रोजन ट्रेनच्या शुभारंभानंतर भारत जर्मनी, जपान, चीन आणि अमेरिका यांसारख्या देशांच्या श्रेणीत सामील झाला आहे, जिथे हायड्रोजन आधारित रेल्वे वाहतुकीवर काम केले जात आहे. मात्र, हे तंत्रज्ञान अद्याप सुरुवातीच्या टप्प्यात असून जगातील केवळ काही देशांमध्ये त्याचे संचालन किंवा परीक्षण सुरू आहे.
सरकारच्या मते, हा उपक्रम 'Hydrogen for Heritage' प्रकल्पांतर्गत हरित ऊर्जा, ऊर्जा कार्यक्षमता आणि नेट-झिरो कार्बन उत्सर्जनाचे लक्ष्य साध्य करण्यास मदत करेल. भारतीय रेल्वेसाठी ही कामगिरी आधुनिक तंत्रज्ञान, पर्यावरण संरक्षण आणि शाश्वत विकासाच्या दिशेने एक पाऊल मानली जात आहे.
