અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે આ વર્ષે એપ્રિલમાં શરૂ થયેલી પરમાણુ અને પ્રાદેશિક સુરક્ષા સંબંધિત વાટાઘાટો દરમિયાન એક મહત્વપૂર્ણ ઘટનાક્રમ સામે આવ્યો હોવાનું આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે. ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકા ને આશંકા હતી કે વાટાઘાટોમાં સામેલ ઈરાની પ્રતિનિધિઓને ઇઝરાઇલ નિશાન બનાવી શકે છે. આ આશંકાને ધ્યાનમાં રાખીને અમેરિકાએ પોતાના પ્રાદેશિક સહયોગી દેશો મારફતે તેહરાનને સતર્ક રહેવાનો સંદેશ મોકલ્યો હતો.
રિપોર્ટ મુજબ, અમેરિકી પ્રશાસનને ખાસ કરીને ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી અને સંસદના અધ્યક્ષ મહંમદ બાકર ગાલિબાફની સુરક્ષા અંગે ચિંતા હતી. જોકે, આ દાવાની સત્તાવાર પુષ્ટિ અમેરિકા, ઈરાન અથવા ઇઝરાઇલમાંથી કોઈએ કરી નથી.
રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે તે સમયે અમેરિકી પ્રશાસનની પ્રાથમિકતા ઈરાન સાથે ચાલી રહેલી વાટાઘાટોને કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં ચાલુ રાખવાની હતી. જો વાટાઘાટોમાં સામેલ વરિષ્ઠ ઈરાની નેતાઓ પર હુમલો થયો હોત, તો પરમાણુ કાર્યક્રમ, પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને સમુદ્રી વેપાર સંબંધિત ચર્ચાઓ સંપૂર્ણપણે પ્રભાવિત થઈ શકી હોત.
અમેરિકાની વ્યૂહરચનાનો એક મહત્વપૂર્ણ હેતુ હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં તણાવ ઘટાડવાનો અને વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા પર અસર ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવાનો પણ હતો. તેથી સંભવિત સુરક્ષા જોખમોને ગંભીરતાથી લેવામાં આવ્યા હતા.
રિપોર્ટમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પાકિસ્તાનમાં યોજાયેલી એક બેઠક દરમિયાન ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળ પર સંભવિત હુમલાનું જોખમ હતું. સુરક્ષા કારણોસર પાકિસ્તાને ઈરાની અધિકારીઓના વિમાનને લડાકૂ વિમાનોની સુરક્ષા સાથે ઇસ્લામાબાદ સુધી પહોંચાડ્યું હતું.
રિપોર્ટ અનુસાર, પરત ફરતી વખતે સુરક્ષા એલર્ટને કારણે વિમાનને ઈરાનના મશહદ શહેરમાં તાત્કાલિક લેન્ડિંગ કરાવવું પડ્યું હતું. ત્યારબાદ પ્રતિનિધિમંડળ માર્ગ મારફતે તેહરાન પહોંચ્યું હતું. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ અંગે સંબંધિત કોઈપણ સરકાર તરફથી વિગતવાર સત્તાવાર નિવેદન જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી.
દોહામાં થયેલી તાજેતરની વાટાઘાટો બાદ કતરે સંકેત આપ્યો છે કે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેની આગામી વાટાઘાટો પૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતા અલી ખામેનેઈના અંતિમ સંસ્કાર બાદ યોજાઈ શકે છે.
ઈરાને ઇઝરાઇલ વિરુદ્ધ સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ફરિયાદ નોંધાવી છે. તેહરાને આરોપ મૂક્યો છે કે ઇઝરાઇલે ઈરાની નેતૃત્વને ધમકીઓ આપી છે, જેના કારણે પ્રાદેશિક શાંતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પ્રભાવિત થઈ શકે છે. ઈરાને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદને આ મામલે હસ્તક્ષેપ કરવાની માંગ કરી છે. બીજી તરફ, આ અંગે ઇઝરાઇલ તરફથી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપવામાં આવી નથી.
પૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતા અલી ખામેનેઈના અંતિમ સંસ્કાર પહેલાં સમગ્ર ઈરાનમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા કડક બનાવવામાં આવી છે. સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, સમારોહમાં વિશ્વના 100થી વધુ દેશોના પ્રતિનિધિઓ હાજરી આપી શકે છે.
ઈરાની અધિકારીઓએ દાવો કર્યો છે કે અંતિમ શ્રદ્ધાંજલિ કાર્યક્રમમાં કરોડો લોકો ભાગ લઈ શકે છે. તેને ધ્યાનમાં રાખીને સેના, પોલીસ અને સુરક્ષા એજન્સીઓની વધારાની તૈનાતી કરવામાં આવી છે.
પાકિસ્તાનના ગૃહ મંત્રી સૈયદ મોહસિન નકવી અંતિમ સંસ્કારમાં ભાગ લેવા તેહરાન પહોંચી ગયા છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બકાઈએ જણાવ્યું છે કે વિવિધ દેશોના વરિષ્ઠ પ્રતિનિધિઓ સમારોહમાં હાજરી આપશે.
રિપોર્ટો મુજબ, પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શહબાઝ શરીફ પણ સમારોહમાં હાજરી આપે તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. પાકિસ્તાનમાં મોટી સંખ્યામાં શિયા સમુદાયના લોકો રહે છે અને ખામેનેઈના અવસાન બાદ ત્યાં અનેક શહેરોમાં વિરોધ પ્રદર્શન થયા હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
ઇઝરાઇલ તરફથી કથિત સુરક્ષા ધમકીઓ બાદ ઈરાનમાં પરમાણુ નીતિ અંગે નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
ઈરાની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સમિતિના પ્રવક્તા ઇબ્રાહિમ રેઝાઈએ જણાવ્યું છે કે વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં દેશે પોતાની પરમાણુ નીતિ અને અમેરિકા સાથે થયેલા કરારોની સમીક્ષા કરવી જોઈએ. તેમના અનુસાર, જો રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પર જોખમ વધે તો વ્યૂહાત્મક નીતિઓમાં ફેરફાર અંગે વિચારણા થઈ શકે છે. જોકે, ઈરાની સરકારે આ મુદ્દે હજુ સુધી કોઈ અંતિમ નિર્ણય જાહેર કર્યો નથી.
ખામેનેઈના વિદાય સમારોહ દરમિયાન તેમના તાબૂત પર મશહદ સ્થિત ઇમામ રઝા દરગાહનો લાલ ધ્વજ મૂકવામાં આવ્યો હતો. શિયા પરંપરા મુજબ આ ધ્વજ શહાદત, બલિદાન અને અન્યાય સામેના સંઘર્ષનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
ધાર્મિક અને રાજકીય વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે આ પ્રતીક દ્વારા ઈરાની નેતૃત્વે ખામેનેઈના અવસાનને શહાદત તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. અંતિમ સંસ્કાર મશહદ સ્થિત ઇમામ રઝા દરગાહ પરિસરમાં યોજાવાનો પ્રસ્તાવ છે.
તાજેતરના સંઘર્ષ બાદ ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)ના કાર્યકારી કમાન્ડર અહમદ વહીદી પ્રથમ વખત જાહેર કાર્યક્રમમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમણે તેહરાનમાં આયોજિત શ્રદ્ધાંજલિ સમારોહમાં પૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતાને અંતિમ શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી હતી.
ઈરાને તાજેતરમાં પુનરોચ્ચાર કર્યો છે કે હોર્મુઝ જળમાર્ગ તેની સુરક્ષા પ્રાથમિકતાઓનો ભાગ છે અને બાહ્ય હસ્તક્ષેપ સ્વીકારવામાં આવશે નહીં. સાથે જ તમામ જહાજોને નિર્ધારિત સમુદ્રી માર્ગોનું પાલન કરવાની અપીલ કરવામાં આવી છે.
તે ઉપરાંત, ઈરાને ફોર્ડો, નતાન્ઝ અને ઇસ્ફહાન સ્થિત પરમાણુ કેન્દ્રોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી (IAEA)ના નિરીક્ષકોની પહોંચ મર્યાદિત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.
અમેરિકા દ્વારા ઈરાનને કથિત રીતે સુરક્ષા ચેતવણી મોકલવામાં આવી હોવાના અહેવાલ, પરમાણુ વાટાઘાટોની અનિશ્ચિતતા, સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં વધતો કૂટનીતિક વિવાદ અને ઈરાનની બદલાતી સુરક્ષા વ્યૂહરચના પશ્ચિમ એશિયામાં સ્થિતિ સંવેદનશીલ હોવાનું સૂચવે છે. આગામી દિવસોમાં અમેરિકા-ઈરાન વાટાઘાટો, સંયુક્ત રાષ્ટ્રની પ્રતિક્રિયા અને પ્રાદેશિક દેશોની કૂટનીતિક પહેલો પરિસ્થિતિની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
