अमेरिका आणि इराण यांच्यातील चर्चेच्या दुसऱ्या टप्प्याला पुन्हा सुरुवात होणार आहे. पाकिस्तानच्या मध्यस्थीत होणाऱ्या या चर्चेसाठी इराणी प्रतिनिधीमंडळ इस्लामाबादमध्ये दाखल झाले असून त्याचे नेतृत्व परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची करत आहेत.
इराण आणि अमेरिका यांच्यात दीर्घकाळापासून सुरू असलेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर पुन्हा एकदा कूटनीतिक हालचाली वेगाने सुरू झाल्या आहेत. पाकिस्तानच्या मध्यस्थीत दोन्ही देशांदरम्यान चर्चेचा दुसरा टप्पा सुरू होण्यापूर्वीच इराणने स्पष्ट केले आहे की ते अमेरिकेसोबत कोणतीही थेट चर्चा करणार नाही. या भूमिकेमुळे संभाव्य चर्चेबाबत अनिश्चितता वाढली आहे.
इराणी परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांच्या नेतृत्वाखालील उच्चस्तरीय प्रतिनिधीमंडळ इस्लामाबादमध्ये पोहोचले आहे. या दौऱ्यात त्यांची पाकिस्तानचे पंतप्रधान शहबाज शरीफ आणि लष्करप्रमुख जनरल आसिम मुनीर यांच्याशी भेट होण्याची शक्यता आहे. पाकिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री इशाक डार यांनी सामाजिक माध्यमांवर इराणी प्रतिनिधीमंडळाचे स्वागत करणारी छायाचित्रे शेअर केली असून त्यामध्ये पाकिस्तानी आणि इराणी अधिकारी उपस्थित असल्याचे दिसते. पाकिस्तान या संपूर्ण प्रक्रियेत मध्यस्थाची भूमिका बजावत असून दोन्ही देशांदरम्यान संवाद प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न करत आहे.
इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे की अमेरिका आणि इराण यांच्यात कोणत्याही प्रकारची थेट बैठक आयोजित करण्याची योजना नाही. मंत्रालयाचे प्रवक्ते इस्माइल बाकाई यांनी सांगितले की इराण आपला प्रस्ताव पाकिस्तानमार्फत अमेरिकेकडे पाठवेल. त्यांनी असेही म्हटले की इराणी प्रतिनिधीमंडळाचे उद्दिष्ट प्रादेशिक तणाव आणि संघर्ष समाप्त करण्याच्या प्रयत्नांना पुढे नेणे आहे. इराणने अमेरिकेवर आरोप केला आहे की सध्याची परिस्थिती ही “तेहरानवर लादलेले युद्ध” आहे.
दुसरीकडे, अमेरिका देखील कूटनीतिक संपर्क वाढवण्याच्या तयारीत आहे. अहवालांनुसार, अमेरिकन प्रतिनिधीमंडळ इस्लामाबादमध्ये पोहोचू शकते, ज्यामध्ये राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांचे विशेष दूत स्टीव्ह विटकॉफ आणि जॅरेड कुशनर यांचा समावेश असण्याची शक्यता आहे. व्हाईट हाऊसच्या प्रेस सचिव कॅरोलिन लीविट यांनी सांगितले की चर्चा प्रत्यक्ष स्वरूपात होईल, मात्र पाकिस्तान मध्यस्थाची भूमिका निभावेल. त्यांनी असेही सांगितले की उपराष्ट्राध्यक्ष जेडी वेंस वॉशिंग्टनमध्ये राहून परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबियो आणि राष्ट्रीय सुरक्षा पथकासोबत समन्वय साधत आहेत.
राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी चर्चेपूर्वी दिलेल्या वक्तव्यात म्हटले की इराण एक प्रस्ताव सादर करण्याच्या तयारीत आहे, ज्यामध्ये अमेरिकेच्या काही प्रमुख मागण्यांचा समावेश असू शकतो. ट्रम्प म्हणाले, “ते एक प्रस्ताव देत आहेत आणि आम्हाला पाहावे लागेल.” त्यांनी असेही स्पष्ट केले की प्रस्तावाच्या तपशीलांची माहिती त्यांना अद्याप मिळालेली नाही.
ट्रम्प प्रशासनाने सूचित केले आहे की कोणत्याही संभाव्य करारामध्ये इराणच्या समृद्ध युरेनियम कार्यक्रमावर नियंत्रण आणि होर्मुज जलडमरूमधून तेल वाहतुकीची सुरक्षित आणि निर्बाध हालचाल सुनिश्चित करणे यांचा समावेश असेल. याशिवाय अमेरिकेने इराणी नेतृत्वाबाबतही चिंता व्यक्त केली असून तेहरानमधील राजकीय मतभेद चर्चेवर परिणाम करू शकतात असे संकेत दिले आहेत. ट्रम्प यांनी असेही सांगितले की अमेरिका सध्या सत्तेत असलेल्या व्यक्तींशीच संवाद साधत आहे, मात्र त्यांनी कोणाचेही नाव स्पष्ट केले नाही.
ही चर्चा अशा वेळी होत आहे जेव्हा पश्चिम आशिया आधीच अनेक सुरक्षा आणि भू-राजकीय आव्हानांचा सामना करत आहे. ऊर्जा मार्गांची, विशेषतः होर्मुज जलडमरूमधील सुरक्षेची, या चर्चेत महत्त्वाची भूमिका असल्याचे मानले जात आहे.
